Tekeningen tonen Michelangelo van een persoonlijke kant

Michelangelo is vooral beroemd vanwege zijn schilderijen en beeldhouwwerken. Maar het zijn de tekeningen van Michelangelo, die het mogelijk maken om zijn creatieve proces te begrijpen. Het Teylers Museum toont dit najaar meer dan 50 tekeningen, waarin Michelangelo zoekt naar de perfecte anatomie en composities. Zijn tekeningen geven bovendien een zeldzaam kijkje in zijn persoonlijke leven…

Ieder jaar bezoeken miljoenen mensen de Sixtijnse kapel om de fresco’s van Michelangelo te bewonderen. Weinig kunstwerken zijn zo beroemd als de hand van de god, die Adam het leven geeft. De schets die Michelangelo maakte van de uitgestoken vinger als voorbereiding op het fresco, is dit najaar te zien in het Teylers Museum in Haarlem. Zou Michelangelo deze schets in zijn hand hebben gehad toen hij het fresco schilderde op de steiger?

Mannen van Michelangelo

Michelangelo was gefascineerd door het mannenlichaam. Zijn beroemdste kunstwerken, zoals de David en de Schepping van Adam, tonen naakte geïdealiseerde mannenlichamen. God schiep Adam naar zijn evenbeeld, volgens Michelangelo was dit een gespierde man. Zelfs middenin de Sixtijnse kapel schilderde Michelangelo naakte mannenlichamen. De paus gaf daarom een andere kunstenaar opdracht de geslachtsdelen op Michelangelo’s fresco te bedekken.

Het Teylers Museum laat zien dat er gedegen studie van de anatomie aan vooraf ging. De tekeningen zijn vaak anatomische studies van armen en benen in verschillende posities. Michelangelo woonde waarschijnlijk openbare anatomische ontledingen bij, om de spieropbouw van het lichaam te bestuderen.

Composities

De tekeningen van Michelangelo geven een interessant kijkje in zijn werkwijze. In een tekening van een naakte soldaat komt hij ruimte tekort voor een uitgestrekte arm. Michelangelo tekent de arm er dan gewoon rechts naast. Het laat zien dat hij pas tijdens het tekenen zijn composities bepaalt. Als hij immers vooraf al had bedacht dat hij een uitgestrekte arm wilde tekenen, dan had hij hier rekening mee gehouden. Het laat zien hoe vrij Michelangelo werkte.

Het is indrukwekkend hoe trefzeker en gedetailleerd de mannen op de schetsen zijn, terwijl hij dus zijn composities nog aan het bepalen is. Ieder spiertje heeft hij met grote precisie aangebracht. In de schetsen voor het fresco van de slag bij Cascina is goed te zien hoe hij de spierpartijen flink opblies. Bij Michelangelo is iedere soldaat een bodybuilder. Het is alsof hij een soort Michelin-mannetje tekent met grote geïdealiseerde spierpartijen. Maar wat dreef deze fascinatie voor het mannelijk lichaam?

Tommaso dei Cavalieri

Vaak is Michelangelo’s fascinatie voor het mannenlichaam verklaard vanwege zijn vermeende homoseksualiteit. In de laatste zaal van de tentoonstelling blijkt deze veronderstelling niet helemaal terecht. Het Teylers Museum presenteert een reeks tekeningen, die Michelangelo maakt voor Tommaso dei Cavaleiri, zijn grote liefde. Tommaso was geen gespierde man, maar een puberjongen.

Met hedendaagse ogen is de liefde van Michelangelo, die 40 jaar ouder was, ongemakkelijk. Het Teylers Museum besteedt daarom veel aandacht om deze liefde in de juist context te plaatsen. Een podcast en audiotour geven uitleg over de culturele gebruiken in de Renaissance. De liefde tussen jonge jongens en oudere mannen was de enige geaccepteerde vorm van homoseksualiteit in Michelangelo’s tijd. Bovendien is het onduidelijk of de relatie tussen Michelangelo en Tommaso alleen platonisch of ook fysiek was. Zeker is wel dat hun band diep en levenslang was. Toen Michelangelo stierf, was Tommaso bij hem aan het doodsbed.

Teylers Museum

Hoe de relatie tussen Michelangelo en Tommaso ook precies in elkaar zat, zeker is dat het een reeks schitterende tekeningen opleverde. Als cadeau aan Tomasso tekende hij Ganymedes. Michelangelo’s onzekerheid om een goede indruk te maken is aandoenlijk. Bij de schets schreef hij: “Meester Tommaso, als deze schets u niet bevalt, zeg het dan, zodat ik morgenavond tijd heb om een ​​andere te maken, zoals ik u beloofd heb.” 

Ook “de Droom” behoorde waarschijnlijk tot de reeks werken, die hij voor Tommaso maakte. Het is een zeer gedetailleerd blad waarop een jongeman rust tegen een globe, omringd door een reeks figuren die menselijke deugden en ondeugden verbeelden. Boven hem zweeft een engel met een lange trompet – mogelijk een oproep tot deugdzaamheid, of een allegorie op de kracht van liefde en schoonheid. Hieruit spreekt het ultieme Renaissance-ideaal: het verheffen van de ziel door middel van liefde en kunst.