Sprengel Museum viert Nana’s van Niki de Saint Phalle met kleurrijke tentoonstelling

De Nana’s van Niki de Saint Phalle in Hannover werden aanvankelijk gehaat door 20.000 verontwaardigde burgers, maar groeiden uit tot geliefde iconen van de stad. Het Sprengel Museum eert dit najaar haar oeuvre door haar werk te presenteren samen met hedendaagse kunstenaars Yayoi Kusama en Takashi Murakami.

Op 14 januari 1974 onthulde Niki de Saint Phalle drie kleurrijke vrouwelijke figuren – Nana’s- aan de Leine in Hannover. De 5-meter hoge beelden leidden tot een storm van protest onder de inwoners van Hannover. Een burgerinitiatief verzamelde zo’n 20.000 handtekeningen tegen “het waanzinnige idee van een dronken groep gemeenteraadsleden”. De Nana’s werden een obscene geldverspilling genoemd. Maar er waren ook liefhebbers van de beelden. Zij organiseerden Nana-feestjes waarin de vrouw werd gevierd.

Nana’s

De Nana’s groeiden uit tot het handelsmerk van de Frans-Amerikaanse kunstenaar Niki de Saint Phalle. Halverwege de jaren zestig begon ze deze kleurrijke versies van de oervrouw te maken in polyester. De naam Nana is ontleend aan de hoofdpersoon van de roman Nana van Émile Zola, die werkte als sekswerker. Niki de Saint Phalle sloot met de beelden aan bij de vrouwenbeweging die in de jaren 60 streed voor de emancipatie van de vrouw.

Niki de Saint Phalle identificeerde zichzelf met de Nana’s. Ze zei: “Het zijn vreugdevolle boodschappen van de matriarchale samenleving, waarvan ik hoop dat ze ons terugbrengen naar warmte en vrede. Waarom mannen imiteren? We zijn zoveel machtiger dan we denken.” Haar beelden waren geen zwaar protest tegen de man, maar een vrolijke viering van de vrouw.

Debat

De Nana’s aan de oever van de Leine waren het begin van een levendige discussie over kunst in de openbare ruimte. Maandenlang werd er in tijdschriften en bijeenkomsten gedebatteerd. De Saint Phalle was onder de indruk van de wijze waarop de initiële protesten hadden geleid tot een serieus gesprek over de waarde van kunst. Ze ontwikkelde daarom een bijzondere band met de Duitse stad. In de loop der jaren maakte het protest plaats voor trots op de beelden. In 2000 werd Niki de Saint Phalle ereburger van de stad. De Nana’s waren ondertussen uitgegroeid tot een toeristische trekpleister.

In hetzelfde jaar deed Niki de Saint Phalle een exceptionele schenking van meer dan 400 werken aan het Sprengel Museum. Hierdoor bezit het Sprengel Museum de grootste collectie van haar kunst wereldwijd. Van de vroege jaren performance werken tot de iconische Nana’s van polyester en tientallen tekeningen prints. De collectie geeft een overzicht van haar hele carrière.

Tentoonstelling

In 2025 viert het Sprengel museum het 25-jarig jubileum van deze schenking met de tentoonstelling “Love you for infinity”. In de expositie worden de werken van Niki de Saint Phalle vergeleken met twee andere kleurrijke kunstenaars: Yayoi Kusama en Takashi Murakami. Bij binnenkomst voelt de expositie net als een kinderkamer: kleurrijke behangetjes en levensgrote speelgoedfiguren. Maar wie beter kijkt, ziet dat niet alles alleen maar vrolijkheid is. Haar sculptuur van een witte bruid op een paard gemaakt van speelgoed, toont een vrouw met totaal gebrek aan individualiteit. Het paard heeft -door het speelgoed- meer karakter dan de bruid. Een stil kritiek op de mannelijke wereld.

Je maakt in de tentoonstelling ook kennis met Kaikai en Kiki, twee van Murakami’s meest geliefde personages. Murakami ziet hen als tegengestelde maar complementaire krachten en ontleende hun namen aan het werk van de 16e-eeuwse Japanse kunstenaar Kanō Eitoku. Kaikai is een glimlachende figuur met konijnenoren, belichaamt onschuld en plezier. Kiki met drie ogen en scherpe hoektanden, ondeugendheid en strijd symboliseert. Net als Niki de Saint Phalle geeft Murakami de vrolijke figuren dus een symbolische betekenis.

Takashi Murakami en Niki de Saint Phalle spelen allebei ook met seksualiteit in hun sculpturen. Van De Saint Phalle zijn verschillende “Shooting Paintings” te zien, waarin ze op vrouwfiguren schoot waarin zakjes verf verstopt zaten. Als ze de figuren raakte, droop de verf over hun lichaam naar beneden. De werken zijn een aanklacht tegen macht en geweld over het vrouwelijk lichaam, als reactie op seksueel misbruik. Murakami kiest in lichtere toon: een reuzenpenis met een gezichtje of een opgeblazen Manga-figuur.

Sprengel Museum

De vergelijking van De Saint Phalle met het werk van Yayoi Kusama komt minder goed tot zijn recht. De tentoonstellingsmakers wijzen op de mentale gezondheidsproblemen, die beide kunstenaars gebruiken in hun werk. Kusama creëerde daarom Infinity Rooms om op te gaan in de eeuwigheid. De spiegelruimte is een hoogtepunt van de tentoonstelling, maar heeft weinig te maken met het werk van Niki de Saint Phalle. De vergelijking blijft vooral hangen op de prominente rol van felle kleuren in hun werk.

Misschien wel de belangrijkste overeenkomst tussen Niki de Saint Phalle, Takashi Murakami en Yayoi Kusama blijkt in de museumshop. Ze wisten hun werk allemaal te vertalen naar de wereld van massa-productie en consumentisme. Hiermee hielpen ze om de grens tussen high art en low art te vervagen. Misschien zit hiermee ook wel de sleutel tot hun succes. De werken zijn speels en aanraakbaar, zonder een diepere betekenis te verliezen.

Foto boven het artikel: Werner Herling/Sprengel Museum Hannover