In het besneeuwde Oslo van de 19e eeuw schilderde Christian Krohg de harde realiteit van armoede. Deze maand is het precies 100 jaar geleden dat de Noorse kunstenaar overleed. Van hongerige kinderen die vechten om een stuk brood tot de gemarginaliseerde positie van vrouwen – Krohg vroeg aandacht voor sociale ongelijkheid.
De straten zijn besneeuwd, de dagen kort. De winter in Oslo is koud en de leefomstandigheden zijn moeilijk. Een bakker geeft op het eind van de dag zijn onverkochte broden aan de armen. Tientallen mensen, vaak kinderen nog, staan te dringen voor de deur. Dik ingepakt met sjaals en mutsen hopen ze een stuk brood te bemachtigen, zodat de honger die avond iets minder zal zijn. Het is geen scenario van een dramafilm, maar een schilderij van de Noorse kunstenaar Christian Krohg. Deze maand is het 100 jaar geleden dat hij overleed.
Strijd om te overleven
Volgens veel historici was Noorwegen eind 19e eeuw een van de armste gebieden van Europa. Hoewel recente cijfers dit in twijfel trekken – heel Europa was een stuk armer dan nu – is het duidelijk dat een groot deel van de bevolking moeite had om te overleven. Knut Hamson schreef over de armoede in zijn eerste roman “Honger”: “In die tijd zwierf ik met een hongerige maag door Kristiania, die vreemde stad, die niemand verlaat zonder erdoor getekend te zijn”. Krohg was opgegroeid in weelde. Hij was zoon van een diplomaat en had de mogelijkheid een opleiding te volgen in Duitsland en Frankrijk. Ondanks deze geprivilegieerde positie had hij oog voor de grote ongelijkheid in de Noorse samenleving.
In De Strijd om te Overleven van Christian Krohg vraagt aandacht voor de arme bevolking. Vooral de kinderen op het schilderij wekken medelijden op, als ze weggedrukt worden door de volwassen vrouwen. Een jongetje op de rand van het schilderij heeft geluk gehad. Hij heeft een broodje te pakken weten te krijgen. De politieagent op de achtergrond kijkt niet op of om. Hij is gewend aan het tafereel. Op de achtergrond is de Karl Johans Gate te herkennen, de duurste straat van Oslo. Het zorgt voor extra contrast tussen rijkdom en armoede.
Albertine
Ook met andere realistische schilderijen vroeg Krohg aandacht voor sociale ongelijkheid. Twaalf opgedofte vrouwen zijn het onderwerp van het schilderij “Albertine in de wachtkamer van de politiedokter’. De hoofdpersoon is de bescheiden Albertine, gekleed als een plattelandsmeisje, bij de deur van politiedokter. Ze moet zich dadelijk laten onderzoeken door de arts, nadat ze is opgepakt op verdenking van prostitutie. De andere vrouwen zitten op hun beurt te wachten.
Om het verhaal beter te vertellen, schreef Krohg een roman over het verhaal. In het boek wordt Albertine door de de dokter verkracht tijdens het onderzoek. Krohg vraagt hiermee aandacht voor de gemarginaliseerde positie van sekswerkers in de samenleving. Het boek zorgde voor een schandaal bij publicatie. Op last van de politie werden alle gedrukte exemplaren vernietigd. Maar Krohg gaf niet op. Hij schilderde meerdere schilderijen, die verwezen naar de roman (zie onderstaand).
Skagen
Christian Krohg is tegenwoordig het meest beroemd om zijn schilderijen van vissers. In de zomers trok hij naar Skagen, het Noordelijkse puntje van Denemarken, waar een kunstenaarskolonie was ontstaan. Waar de meeste Skagenschilders zich richtten op de wijdse zandstranden en de indrukwekkende zonsondergangen, schilderde Krohg de plaatselijke bevolking. In levendige schilderijen zien we het harde zeeleven.
In 1893 schilderde Krohg voor de Wereldtentoonstelling van Chicago in 1893 een schilderij van de Noorse ontdekkingsreiziger Leif Erikson. Volgens IJslandse sagen ontdekte zo’n 500 jaar voor Columbus Amerika. Het schilderij toont hem samen met bemanningsleden aan boord van zijn schip, op het moment dat hij Amerikaans land (vermoedelijk Newfoundland) in zicht krijgt. Een belangrijk moment in de Noorse en Amerikaanse geschiedenis. Een kopie van dit schilderij hangt daarom in het Capitool.
Christian Krohg
In de hoop op een beter leven voor de Noorse bevolking gingen steeds meer stemmen op om onafhankelijk te worden van Zweden. Hoewel Krohg niet direct betrokken was bij de politieke strijd voor onafhankelijkheid, droeg zijn werk en zijn rol in de culturele ontwikkeling van Noorwegen bij aan een gevoel van nationale trots en eenheid, wat indirect een rol speelde in het streven naar zelfbeschikking.
Na eeuwenlang onderdeel te zijn geweest van Denemarken en later Zweden, werd Noorwegen in 1905 onafhankelijk. Krohg werkte op dat moment als docent aan de Academie Colarossi in Parijs. Maar nu Noorwegen eindelijk vrij was, keerde hij terug naar het Noorden. In 1909 werd hij directeur van de Noorse kunstacademie, waar hij een grote rol speelde in de opleiding van een nieuwe generatie kunstenaars. Toch zou Krohg het meest herinnerd worden om zijn sociale betrokkenheid.
Meer artikelen lezen?
Lees ook onze andere artikelen waarin we in detail kijken naar beroemde kunstwerken:
