Pierre-Auguste Renoir zocht het oriëntalisme, maar vond het licht

In 1881 reisde Pierre-Auguste Renoir vol verwachting naar Algerije, hopend op exotische Arabische taferelen zoals zijn held Delacroix had geschilderd. Wat hij aantrof was een teleurstelling: een stad vol Parijse koffiehuizen. Renoir verzon een truc om toch het oriëntalisme te kunnen schilderen.

Pierre-Auguste Renoir was een groot bewonderaar van de oriëntalistische schilderijen van Eugène Delacroix. De Arabische gewaden en Oosterse sfeer waren een belangrijke bron van inspiratie. Zo schilderde hij in 1875 in opdracht van de Franse industrieel Jean Dollfus een kopie van De Joodse bruiloft in Marokko. Renoir kopieerde de compositie en de kleuren van Delacroix, maar gebruikte de losse penseelstreek van het impressionisme.

**Eugène Delacroix –** Joodse bruiloft in Marokko
**Pierre-Auguste Renoir –** Joodse bruiloft in Marokko (naar Delacroix)

Algiers

Ooit hoopte Pierre-Auguste Renoir in het voetspoor van Eugène Delacroix zelf naar Noord-Afrika te reizen. Hij dacht er de folklore van de Arabische wereld te kunnen tekenen en schilderen. Hij kende de schilderijen van Delacroix en Gérôme van de jaarlijkse salon. Oriëntalistische kunst trok altijd veel aandacht. Toen hij in 1881 de kans kreeg om naar Algerije te reizen, verheugde Renoir zich daarom op de Oosterse feesten, de exotische kleding en de tradities van de Arabische wereld.

De reis werd een teleurstelling. Na een lange oorlog was Algerije in 1848 ingenomen door Frankrijk. Toen Renoir aankwam in hoofdstad Algiers, trof hij een stad vol Parijse koffiehuizen en Franse burgerij. Zelfs de moskee werd beheerd door een Fransman. Door de vele Europese immigranten was van de Oosterse sfeer weinig meer te merken. Renoir schilderde in Algerije daarom vooral het landschap, zoals de proeftuin waarin de Franse testen welke plantensoorten overleefden in het woestijnklimaat van Algerije.

**Pierre-Auguste Renoir –** Trappen in Algiers / de Proeftuin / Algerijns landschap

Moskee

Het meest oriëntalistische schilderij dat Pierre-Auguste Renoir maakte tijdens zijn reis, is een werk dat tegenwoordig bekend staat als ‘de Moskee’ of als ‘Arabisch feest’. We zien op het doek vijf vrouwen in witte gewaden dansen in een menigte. Ze lijken instrumenten in hun handen te hebben. Het tafereel is gesitueerd tussen de oude Turkse stadswallen, die enkele decennia eerder door het Franse leger waren verwoest, net buiten de stadsmuren van Algiers. Op de achtergrond is de Kasbah te zien.

Het is niet bekend welk feest Renoir in Algiers heeft geschilderd. Sommige kunsthistorici hebben daarom geopperd dat het doek niet gebaseerd is op een daadwerkelijke gebeurtenis. Misschien was Renoir zo teleurgesteld dat hij niet – net als Delacroix – een Arabisch feest kon schilderen, dat hij zelf een oriëntalistisch tafereel heeft bedacht. Het zal altijd een mysterie blijven.

De Kasbah van Algiers
**Pierre-Auguste Renoir –** de Moskee (detail)

Wit

De Moskee valt op door de vele tinten wit. Het wit van de lucht is wat grijs, de schaduw van de Kasbah is zandachtig wit, maar het helderste wit is te vinden in de jurken van de danseressen. Het is alsof Renoir verblind is geweest door het Algerijnse licht, zoveel schittering heeft het schilderij. De toeschouwers op de achtergrond zijn bijna niet meer als individuen te onderscheiden. Hoofddoeken zijn slechts witte stipjes.

Waar Renoir dus op zoek ging naar Arabische volkstaferelen, vond hij het Mediterraanse licht. Ook zijn andere Algerijnse schilderijen geven het gevoel van een overbelichte foto, zoals de felwitte lucht in Algerijnse landschap of de verbleekte palmtakken in de Proeftuin. Meer nog dan in zijn Franse impressionistische schilderijen speelt het licht de hoofdrol in het werk.

**Pierre-Auguste Renoir –** de Moskee (details)

Algerijnse portretten

Was er dan echt niets oriëntaals te vinden in de straten van Algiers? Dat is ook niet helemaal waar. In veel wijken van de stad woonde nog steeds de oorspronkelijke moslimbevolking van Algerije. Ze droegen hoofddoeken en wijde gewaden. Pierre-Auguste Renoir wilde hen daarom dolgraag portretteren. Maar de moslimvrouwen waren hier niet van gediend. Ze vonden het ongepast om alleen met een Europese man in een atelier te verblijven en weigerden zijn verzoek.

Tijdens zijn reis huurde Renoir daarom Pieds-Noirs in – Fransen die in Algerije woonden – om als modellen te poseren. Hij schilderde hen in Oosterse klederdracht en maakte hun haar donkerder met zijn borstel. Alleen dankzij deze truc kon Renoir terugkeren naar Frankrijk met oriëntalistische schilderijen. De reis was hierdoor niet helemaal voor niets geweest.