Refresh Amsterdam toont: de kracht ligt bij de samenleving, niet bij de politiek

Het Amsterdam Museum nodigde kunstenaars en burgers uit om mee te denken over de toekomst. De inzendingen laten zien dat de samenleving zelf in staat is om problemen aan te pakken. Refresh Amsterdam biedt een hoopvol signaal in een tijd van permanente politieke crisis.

De Tweede Kamer stemde afgelopen week voor een amendement waarmee illegaliteit in Nederland strafbaar wordt. Tot groot ongenoegen van linkse en christelijke partijen lijkt hiermee ook alle hulp aan mensen zonder papieren strafbaar te worden. De wet ligt nu bij de Raad van State om te beoordelen wat dit betekent voor kerken, voedselbanken en andere organisaties, die soms een kop soep of slaapplaats bieden. Bij een hard oordeel voel je de volgende politieke crisis alweer aankomen. Het is tekenend voor het gepolariseerde klimaat in Nederland.

Terwijl de politiek blijft doorruziën, vragen veel Nederlanders zich af: Lukt het ons nog wel om de verschillen te overbruggen? Kunnen we de grote problemen samen oplossen? Kortom: hoe gaan we de toekomst tegemoet. Het Amsterdam Museum vroeg kunstenaars en burgers om hun blik op de toekomst. Het resultaat is te zien in de tentoonstelling Refresh Amsterdam: Imagine the Future.

Raquel van Haver

Als onderdeel van Refresh Amsterdam maakte Raquel van Haver de solo-tentoonstelling The Collateral Kin. Het zijn zes indrukwekkende groepsportretten van Amsterdammers die zich inzetten voor de samenleving. Een van de werken portretteert Amsterdammers die hulp bieden aan mensen zonder verblijfsvergunning, zoals Regina Mac-Mack, oprichter van een voedselbank, of Tammy Pham Sheldon, die opkomt tegen racisme en onderdrukking van vrouwen. Of ze nu strafbaar worden of niet, het zijn stuk voor stuk belangrijke initiatieven, die voorkomen dat mensen dakloos worden, hongerlijden of slachtoffer worden van geweld. Andere doeken gaan over wonen, educatie en klimaat.

Raquel van Haver laat zien dat de oplossingen voor veel maatschappelijke problemen te vinden zijn bij gewone burgers. Talloze gewone mensen zijn bezig om anderen te helpen en de problemen van Nederland op te lossen. Van Haver vereeuwigt hen, net zoals regenten en notabelen in de 17^e eeuw. Ook documenteerde ze hun verhalen, die ook na de tentoonstelling bewaard zullen blijven in het Stadsarchief van Amsterdam. De schilderijen zijn enorm. Zelden heeft de grote middenzaal van het tijdelijke Amsterdam Museum zo klein gevoeld.

Het werk van Raquel van Haver is de afgelopen jaren regelmatig in Nederland te zien geweest, maar met deze nieuwe serie schilderijen overtreft ze zichzelf. Haar kenmerkende dikke lagen verf combineert ze met lijsten van houtfineer. De gelaagdheid van de schilderijen zorgt ervoor dat je steeds nieuwe details blijft ontdekken. Het stadslogo van Amsterdam, bijvoorbeeld, in de lijst van het schilderij over klimaat.

Imagine the Future

Ook nodigde Refresh Amsterdam: Imagine the Future 15 kunstenaars uit voor hun artistieke visie op de toekomst. Het 4Siblings Collective verzamelde zaadjes van boeren, tuiniers en kunstenaars, om ons te herinneren dat we de toekomst nu zaaien. Minne Kersten vraagt aandacht voor de opwarming van de aarde. Haar video toont een slaapkamer, die langzaam onder water loopt.

Andere kunstenaars hebben het thema ‘toekomst’ wat losser opgevat. Het hekwerk van vervormde staalkabels, gemaakt door Don Yaw Kwaning, is een reflectie op de huidige oorlog in Gaza. In de bijbehorende tekst merkt Maurits de Bruijn dat hekken mensen nog nooit dichterbij elkaar hebben gebracht. Sebastián Díaz Morales filmde de onverschillige reactie van Nederlanders tijdens de sirenetest op de eerste maandag van de maand. De wereld is in staat van oorlog, maar Nederland leeft gewoon door. Het geeft een serieus onderwerp een komisch effect.

Amsterdam Museum

Refresh Amsterdam: Imagine the Future is een hoopvolle tentoonstelling. Niet dankzij de toekomstbeelden van de kunstenaars, want wat krijgen we veel complexe beelden voorgeschoteld. Nee, de hoop zit in de inzendingen van het publiek. Een kussentje met de tekst “Het mag allemaal wel wat zachter” (Alet de Vries, 2025) roept op om minder hard met elkaar omgaan. Verbondenheid staat in centraal in een video van een wijk waarin bewoners samen een lied zingen (Ard van der Veldt e.a., 2025).

Net als in de schilderijen van Raquel van Haver laten de werken zien, dat de kracht van Nederland ligt bij de samenleving. Gewone mensen zijn niet bezig met politieke spelletjes, maar zoeken naar praktische oplossingen. Deze week hebben we met het landbouwplan van LTO, provincies en gemeenten gezien, dat dit ook op grote schaal kan. Oplossingen zoeken in de samenleving: Het Amsterdam Museum biedt de komende maanden voldoende inspiratie.

Foto boven het artikel: Raquel van Haver – The Collateral Kin, 2025. Foto: Amsterdam Museum, Gert Jan van Rooij

Aanpassing (14-7-2025): The Collateral Kin is een solo-tentoonstelling van Raquel van Haver, in het kader van Amsterdam 750. De tentoonstelling wordt gepresenteerd als onderdeel van Refresh Amsterdam: Imagine the Future.