Honderd jaar geleden overleed de Duitse expressionistische kunstenaar Lovis Corinth. Vijftien jaar voor zijn dood kreeg hij een ernstige beroerte, waardoor zijn schilderstijl veranderde. Hoe beïnvloedde zijn medische toestand zijn schilderkunst?
In het najaar van 1913 was in de galerie van Paul Cassirer in Berlijn een grote tentoonstelling te zien met 228 werken van Lovis Corinth. Critici waren lovend over zijn schilderijen. Corinth werd ‘een moderne Rubens’ genoemd. Zijn schilderij van een naakte vrouw ‘Nana’ laat zien waarom. Haar gespannen lichaam met volle borsten is neergekwast met dikke penseelstreken en een zeer vloeiende stijl. Corinth was geen schilder van lijnen, maar van kleur.
Lovis Corinth
Corinth reisde voor zijn opleiding door heel Europa. Na verblijven in München, Antwerpen en Parijs, vestigde hij zich in 1902 definitief in Berlijn. Hier werd hij actief bij de progressieve Berliner Secession-groep, die experimenteerde met moderne kunst. Edvard Munch, Max Beckmann en Käthe Kollwitz behoorden tot de beroemdste leden. Corinth was zelfs voorzitter van de Berliner Secession, als opvolger van oprichter Max Liebermann.
Beroerte
In december van 1911 werd Lovis Corinth getroffen door een beroerte. Hoewel Corinth binnen enkele maanden zijn fysieke kracht herstelde, overwon hij nooit de langetermijngevolgen van zijn ziekte. Hij liep sindsdien mank als hij moe was, en hij kon geen ingewikkelde taken meer uitvoeren met zijn linkerhand. Ook zijn rechterhand was aangetast en trilde vaak hevig. In een zelfportret als de Bijbelse rechter Simson is te zien hoe Corinth zich voelde: verslagen, belemmerd en krachteloos.
In de eerste maanden na de beroerte begon de schilderstijl van Corinth te veranderen. Kunsthistorici merkten op dat Corinth last had van linkszijdig neglect. Dit is een veelvoorkomend gevolg van een beroerte in de rechterhersenhelft. De hersenen hebben dan moeite om aandacht te besteden aan voorwerpen die zich links in het blikveld bevinden. In de schilderijen die Corinth in 1912 maakte, lijkt vooral de linksonder vaak wat rommelig. Dit is goed te zien in een schilderij met een vrouw op een balkon, waarin de linkerhelft van de compositie grotendeels is leeggelaten.
Lovis Corinth – Bloemstuk / Vrouw op een balkon (beide schilderijen hebben meer details aan de rechterkant van het doek)
Onderzoek
Na enkele maanden verbetert zijn situatie en keert de aandacht voor de linkerzijde van het doek weer terug. Toch zou zijn stijl blijvend veranderen. Kunsthistoricus Alfred Kuhn omschreef het als volgt: “De contouren verdwijnen, de lichamen lijken vaak uit elkaar te zijn gescheurd, ze zijn vervormd, gaan op in de textuur van de verf… het realisme van de portretten is bijna volledig verdwenen.”
In 2011 heeft een groep neurologen onderzoek gedaan wat het effect was van de beroerte op de schilderijen van Lovis Corinth. Ze lieten 30 studenten de schilderijen beoordelen op 12 criteria, waaronder diepte, penseelvoering en abstractie. De studenten wisten niet of de werken voor of na zijn hersenbloeding gemaakt waren. Uit het onderzoek bleek dat de schilderijen van Corinth na zijn herseninfarct abstracter en met een lossere penseelstreek waren. Kortom, na zijn beroerte werden zijn schilderijen steeds expressionistischer.
Meer artikelen lezen?
Lees ook onze andere kunstverhalen:
