Good Mom/Bad Mom toont de veelzijdigheid van het moederschap

Good Mom/Bad Mom is de prikkelende titel van de tentoonstelling over moederschap in het Centraal Museum. Wie bepaalt wat een goede moeder is? De kunstenaars in de tentoonstelling laten zien dat hier geen eenduidig antwoord op is.

Marlene Dumas behoort tot de meest succesvolle levende kunstenaars. Haar schilderijen brengen miljoenen op bij veilingen. Toch kan haar werk nog wel wat verbetering gebruiken. Dat vond tenminste haar dochter Helena. Op vijfjarige leeftijd bewerkte ze met felle kleuren en glitters de zwart-wit portretten van haar moeder. Een naaktportret overschilderde ze met een rode lingerie. Met de onhandige letters van iemand die net heeft leren schrijven, staat erbij: “Mama als bellydanser”. Marlene was het er niet mee eens: “te dik” is het droge commentaar wat er onder is geschreven.

Vrouwenrechten

De co-productie van Marlene en Helena Dumas was in de 19e eeuw niet mogelijk geweest. Ondanks dat vrouwen sinds 1870 werden toegelaten op de kunstacademie, moesten ze stoppen met werken zodra ze gingen trouwen. Het moederschap was niet verenigbaar met een werkend leven. Carrières van generaties vrouwelijke kunstenaars werden hierdoor in het huwelijksbootje gesmoord.

In het Centraal Museum spreekt dit klassieke beeld van het moederschap in de schilderijen van Maria. Zelfs Artemisia Gentileschi, toch een vrouwelijk rolmodel, schilderde Maria met Jezus aan haar borst als een ingetogen en bescheiden vrouw. Alsof haar enige rol in het leven het zogen van de kinderen is. De Franse filosoof Jean-Jacques Rousseau zette vrouwen als moeder op een voetstuk, maar vond hen ongeschikt als kunstenaar, omdat dit hun vrouwelijkheid te zeer zou aantasten. Het klinkt ouderwets, maar extreem-rechtse influencers als Andrew Tate doen tegenwoordig vergelijkbare uitspraken: “Women should prioritize their role as wives and mothers over pursuing careers”.

Zwangere vrouwen

Misschien zijn het dit soort conservatieve ideeën waardoor het moederschap lange tijd zo’n onderbelichte rol heeft gehad in de kunstgeschiedenis. Vrouwelijke kunstenaars als Marina Abramovic en Tracey Emin geloofden dat het kunstenaarschap niet te combineren was met kinderen. In de tentoonstelling Good Mom/Bad Mom tonen vrouwelijke kunstenaars hun ongelijk: Femmy Otten maakte na de geboorte van haar dochter een houten beeld van een naakte vrouw met haar kind. Maanden gutste en schaafde ze aan het houten werk, dat langzaam – als de ontwikkeling van een kind – vorm kreeg.

De Zuid-Afrikaanse kunstenaar Buhlebezwe Siwani maakte beelden van zwangere vrouwen in een bijzonder materiaal: groene zeep. Indrukwekkend is haar video-installatie over de koloniale geschiedenis van het zwarte moederschap, waarin vrouwen geen zeggenschap hadden over hun eigen lichaam of het lot van hun kinderen. Waar de moeder in de eerste video van het vierluik nog teder haar kind voedt, zien we in de laatste video’s haar wanhoop en verdriet nadat haar kind is afgenomen.

Emancipatie

In het museum is een klein kabinet ingericht over de geschiedenis van vrouwenemancipatie. Paula Rego laat zien dat kunstenaars hierin een belangrijke rol kunnen spelen. Nadat in Portugal abortuswetgeving werd verworpen, maakte ze een serie schilderijen over illegale abortus. In het Centraal Museum zijn de prenten te zien waarin vrouwen hun pijn verbijten, boven emmertjes en op de rand van hun bed. Bij een referendum in 2007 hingen afbeeldingen van Paulo Rego in de Portugese straten en werd abortus alsnog toegestaan.

De kwetsbaarheid van het moederschap wordt verbeeld door Aline Thomassen, die haar eerste kind verloor tijdens de zwangerschap. Een aquarel op papier, een kwetsbaar materiaal, toont hoe haar hart met navelstrengen verbonden met meerdere foetussen. Maar ook als de zwangerschap wel voorspoedig verloopt, is een soepele bevalling niet vanzelfsprekend. De foto’s van recent bevallen moeders van Rineke Dijkstra tonen het jonge moederschap: Vermoeid, beduusd, maar ook trots kijken de vrouwen in Dijkstra’s camera.

Good Mom/Bad Mom

Good Mom/Bad Mom laat zien dat moederschap vaak een persoonlijke en culturele invulling heeft. De Nigeriaanse Tyna Adebowale schilderde de vijf vrouwen, die haar opvoedden. Haar grote lichtblauwe schilderijen zijn een ode aan het meerouderschap, dat normaal is in de Uneme-gemeenschap waarin ze opgroeide. In “Muster Matriach” van de Egyptische Hend Samir is opvoeding een familietaak, waarin meerdere generaties een rol hebben.

Blijft de vraag boven de tentoonstelling hangen: Wat maakt nou een goede moeder? Curatoren Laurie Cluitmans & Heske ten Cate laten zien dat er talloze vormen van moederschap bestaan. In korte teksten bij de werken bieden ze context en uitleg. Als “moeders van de tentoonstelling” laten ze het aan de bezoekers om zelf een indruk te krijgen van het moederschap. Misschien is dat wel het recept voor een goede moeder: handvatten bieden, maar uiteindelijk je kinderen zelf laten ontdekken.