Vier tentoonstellingen in Duitsland die je niet wil missen

Een groot overzicht van Marc Chagall, het feminisme van Paula Rego of het moederschap in de kunst. Op slechts een uur rijden vanaf de Nederlandse grens zijn nu schitterende tentoonstellingen te zien. KunstVensters zet vier tentoonstellingstips in Duitsland op een rij!

Wie in Düsseldorf het station uitloopt, ziet een man op een reclamezuil een foto maken. Het is een beeld van de Duitse kunstenaar Christoph Pöggeler. Op 10 reclamezuilen kriskras door de stad plaatste hij beelden van alledaagse mensen. Naast de fotograaf, zie je onder meer een bruid, een zakenman, een vakantieganger en een dakloze. Pöggeler noemde ze ‘Säuleheiligen’ (letterlijk Zuilheiligen). Het zijn deze gewone bewoners van Düsseldorf, wereldstad aan de Rijn, die je welkom heten in de stad, waar deze zomer nog veel meer spectaculaire kunst te zien is in de musea.

Marc Chagall – Kunstsammlung Nordrhein Westfahlen (K20)

De overzichtstentoonstelling van Marc Chagall in de Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen is indrukwekkend. In ruim 120 werken toont het museum zijn ontwikkeling van zijn eerste stappen in Vitebsk tot zijn latere werk in Zuid-Frankrijk. De nadruk ligt op werk tussen 1910-1920, waarin hij kennismaakte met de moderne avant-garde in Parijs. De Eiffeltoren staat prominent op de schilderijen als symbool voor zijn artistieke vrijheid.

In 1914 keerde Chagall terug naar Vitebsk in het huidige Wit-Rusland. Wat bedoeld was als een kort familiebezoek werd uiteindelijk een periode van 8 jaar. Chagall kwam vast te zitten door de Eerste Wereldoorlog en de Russische revolutie. In Vitebsk keren de dieren van het platteland terug op zijn schilderijen: de haan als symbool van vruchtbaarheid, vaak gecombineerd met geliefden, of een ezel om doorzettingsvermogen weer te geven. Chagall had doorzettingsvermogen nodig, want hij kreeg pas in 1922 een uitreisvisum naar Frankrijk.

Bijzonder is de serie werken op papier, die Chagall maakte in navolging van Kazimir Malevich. Hij combineerde de geometrische vormen van het suprematisme met voorwerpen, personen en dieren. Maar Chagall gaf deze flirt met de abstracte kunst geen vervolg. Hij keerde terug naar zijn favoriete thematiek over liefde, dood en religie en ging met steeds fellere kleuren werken. In Düsseldorf zijn topwerken te zien uit het MoMA, het Centre Pompidou en het Albertina.

Mama – Kunstpalast

Het regent dit jaar boeken en tentoonstellingen die aandacht vragen voor het moederschap in de kunst. In Utrecht is dit voorjaar de indrukwekkende tentoonstelling Good Mom/Bad Mom te zien. In Düsseldorf is de simpele titel ‘Mama’. De tentoonstelling opent met een opname van Heintje en zijn wereldhit ‘Mama’, een oorwurm die nog dagen in je hoofd blijft hangen. Wat volgt is een thematische expositie, die verschillende aspecten van het moederschap belicht.

De kwaliteit van de werken is hoog. Er is een mooie combinatie gemaakt van vijf schilderijen van Paula Modersohn-Becker, een van de eerste kunstenaars die serieus aandacht besteedde aan het moederschap. Ook het schrijnende ‘Totes Mutter’ van Egon Schiele is in Düsseldorf te zien. Het bleke gezicht van een na de bevalling overleden moeder steekt af tegen de warme kleuren van het kind. Het is pijnlijk om te bedenken dat deze onschuldige baby zonder moeder zal opgroeien.

Sommige thema’s zijn hetzelfde als in Utrecht, zoals Maria als moederfiguur in de kerk. Traditionele rolmodellen worden blootgelegd, zoals in ‘Brood Snijden‘ van Judith Samen – een werk over het multitasken van veel moeders: kinderen verzorgen, eten klaarmaken en het huishouden doen. De ouderwetse tegeltjes op de achtergrond stellen de vraag in hoeverre dit een beeld is van het verleden.

Paula Rego – Folkwang Museum

In Museum Folkwang in Essen is vorige maand een overzichtstentoonstelling van de Brits-Portugese kunstenaar Paula Rego geopend. Rego werd beroemd dankzij haar schilderijen van abortus, die een prominente rol speelden rondom het Portugese referendum over de legalisatie van abortus in de jaren 90. In het museum zijn vijf schilderijen uit deze serie samengebracht.

Museum Folkwang laat zien dat Rego’s werk al vanaf de jaren 60 een politieke boodschap had. Zo bekritiseert ze het koloniale bewind van minister-president António de Oliveira Salazar, die veel geweld gebruikte in Mozambique en Angola. Daarnaast vraagt ze aandacht voor de onderschikte rol van de vrouw tijdens het Estado Novo-bewind. In het schilderij ‘Birth‘ schildert ze een vrouw tijdens een bevalling om te benadrukken dat de maatschappij hen slechts ziet als geboortemachines.

In het museum zijn ook schitterende werken te zien uit de jaren 80, waarin Rego zich liet inspireren door opera’s van Verdi. De surrealistische werken zetten de vrouwen uit de toneelstukken centraal. (Seksueel) geweld en onderdrukking staan centraal in de Red Monkey-serie, waarin dieren de plaats van mensen hebben ingenomen. Hierdoor kan ze explicieter zijn zonder direct te choqueren. Dit is kenmerkend voor Rego’s vroegere werk, waarin de maatschappijkritiek vaak meer verstopt zit dan in haar latere realistische werken.

21 x 21 – Villa Hügel

Mocht je na al deze kunst nog niet genoeg hebben gezien, dan biedt de tentoonstelling ’21×21′ in de Villa Hügel nog veel meer kunstinspiratie. In de voormalige villa van staalmagnaat Alfred Krupp is een showcase ingericht van het samenwerkingsverband van 21 kunstmusea in het Ruhrgebied. De thematische tentoonstelling toont ruim 100 hoogtepunten uit de collecties. De samenstellers hopen je hiermee te verleiden om nog veel meer musea te bezoeken in onder meer Duisburg, Dortmund, Gelsenkirchen, Bottrop en Mühlheim.

’21 x 21′ is een beetje een rommelige tentoonstelling, waar indrukwekkende werken zich afwisselen met stukken van mindere kwaliteit. Een tentoonstelling die bedoeld was om te enthousiasmeren, legt zo pijnlijk bloot dat niet alle 21 musea een collectie van hoge kwaliteit hebben. Toch zijn er een aantal mooie werken te zien, zoals ‘De Droom’ van Frantisek Kupka uit Bochum of het grote doek van Samson en Delila uit Gelsenkirchen. Daarnaast zijn ook de monumentale zalen van Villa Hügel en de grote tuinen de moeite van het bezoek waard.