Max Pechstein is in de verkeerde eeuw geboren

Max Pechstein was lid van de Duitse kunstvereniging Die Brücke, die vanaf 1907 de moderne kunst vernieuwde. De expressionistische kunstenaars braken met de academische traditie en werkten met felle kleuren. Maar hoe vooruitstrevend was het werk van Max Pechstein? Een overzichtstentoonstelling in de Kunsthal laat vooral veel traditionele invloeden zien.

In 1909 schilderde Max Pechstein een portret van mevrouw Plieztsch. Op het eerste gezicht is het een modernistisch schilderij in felle kleuren: blauwe jurk, rode stoel, groene achtergrond. Maar wie beter kijkt ziet dat Pechstein het gevoel van diepte creëert met klassieke schaduwwerking. Over de linkerwang zien we een groene streep en met donkerblauwe verf creëert hij een schaduw van haar arm.

Max Pechstein

Pechstein was opgeleid aan de kunstacademie van Dresden, waar hij de Saksische kunstprijs won vanwege zijn talent. In 1907 ontmoette hij Ernst Ludwig Kirchner en veranderde hij zijn stijl dramatisch. Hij sloot zich aan bij Die Brücke en werkte alleen nog met felle kleuren. Pechstein gaat schilderen met dikke penseelstreken. In “Meisje in blauw” is goed te zien dat de stelen van de bloemen zijn neergezet met een simpele penseelstreek.

In de Kunsthal is de invloed te zien van zijn Franse tijdgenoten. Zijn schilderijen doen denken aan de Franse fauvisten, die eveneens in felle kleuren schilderden. Maar in tegenstelling tot de landschapskunst van de fauvisten, schildert Pechstein in deze vroege fase van zijn loopbaan vaak portretten en stillevens. Zo schilderde Pechstein stillevens met fruit, nadat hij het werk van Paul Cézanne had gezien op een tentoonstelling in Parijs.

Van Gogh en de kleurentheorie

Waar andere expressionistische kunstenaars steeds abstracter gaan werken, blijft Pechstein trouw aan de figuratieve kunst. Hij reist in de zomermaanden vaak naar Nida, in het huidige Litouwen, waar hij de vissers bestudeert. In de kunsthal is een mooie combinatie gemaakt van twee portretten: een jonge visser die rustig een pijp rookt en een oudere visser met een rode neus, alsof hij chronisch verkouden is. De sporen van het harde werk zijn te zien op zijn grote rode handen en de rimpels in zijn gezicht.

Het zijn schilderijen die doen denken aan de boeren van Vincent van Gogh. Het is dezelfde verheerlijking van het landelijke leven en aandacht voor de arme bevolking. Ook qua kleurgebruik lijkt Pechstein goed naar Van Gogh te hebben gekeken. Vaak gebruikt hij tegengestelde kleuren, zoals een gele lijn om een blauw schip, zodat de kleuren extra fel lijken. In vrijwel ieder schilderij zoekt hij combinaties van geel met blauw/paars of oranje met rood-groen. Pechstein werkt hiermee meer in de 19e eeuwse traditie van Van Gogh en Seurat, dan zijn 20e eeuwse tijdgenoten.

Palau

In 1914 reist Max Pechstein met zijn vrouw naar de Duitse kolonie Palau in de Stille Zuidzee. In zijn werk zien we een paradijselijk landschap met “Chogealls”, deze driehoekige rotsformaties zijn typerend voor Palau. Hoewel Pechstein door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog slechts drie maanden op het eiland doorbracht, komen de exotische motieven nog tientallen jaren terug in zijn schilderijen.

Ook bij deze schilderijen moet je onmiskenbaar denken aan een andere 19e eeuwse kunstchilder: Paul Gauguin. Net als Gauguin schilderde Pechstein schaarsgeklede mensen, die op het strand liggen, vissen of vruchten plukken. De schilderijen van de lokale bevolking zijn met een hedendaagse bril wat problematisch. Hij benadrukt hun primitieve levenswijze en exotische uiterlijk. Het zijn typetjes, geen individuen.

Kunsthal

In de Kunsthal lijkt het alsof Max Pechstein in de verkeerde eeuw geboren is. Zijn schilderijen zijn minder vernieuwend dan zijn expressionistische tijdgenoten als Wassily Kandinsky en Franz Marc. Eerder sluiten zijn werken aan bij Vincent van Gogh, Paul Gauguin en Paul Cézanne. Natuurlijk is zijn kleurgebruik en penseelstreek monderner, maar de composities en onderwerpen zijn 19e eeuws.

De tentoonstellingsmakers hebben in de Kunsthal een degelijke tentoonstelling neergezet, dankzij de vele bruiklenen uit het Max Pechstein Museum in Zwickau, dat vanwege een verbouwing gesloten is. De expositie is grotendeels chronologisch opgebouwd, waardoor Pechsteins ontwikkeling goed te volgen is. Na Marianne von Werefkin in de Fundatie is zo in korte tijd opnieuw een overzichtstentoonstelling van een expressionistische kunstenaar in Nederland te zien.

Foto boven het artikel: Max Pechstein – Avond in de haven van Leba, 1951, olieverf op doek 
© 2025 Pechstein – Hamburg / Berlijn – Foto © Foto-Atelier LORENZ, Zschorlau; KUNSTSAMMLUNGEN ZWICKAU Max-Pechstein-Museum