Ontdek Jacob Lawrence in de grootste Europese tentoonstelling ooit

Jacob Lawrence was een van de belangrijkste Afro-Amerikaanse kunstenaars van de twintigste eeuw, maar is in Europa nog onbekend. Kunsthal KAdE presenteert dit najaar een grote overzichtstentoonstelling van zijn werk met maar liefst 170 werken: een must-see voor iedereen die de krachtige verhalen achter de Afro-Amerikaanse geschiedenis wil ontdekken.

Slechts 23 jaar oud was Jacob Lawrence toen hij aan een ambitieus schilderproject begon: 60 panelen over de migratie van Afro-Amerikanen van het landelijke zuiden naar de steden in het noorden. De schilderijen lezen als een stripverhaal: van het harde leven in het zuiden, de lange reis en tot de volle steden in het noorden. De werken waren een groot succes. Ze werden meteen aangekocht door het MoMA in New York en de Philips Collection in Washington en gingen op een tournee langs 17 steden in het land.

Jacob Lawrence

Met de serie over de “Great Migration” vestigde Lawrence zijn naam in de Verenigde Staten. Toch is zijn werk in Europa nog grotendeels onbekend. Lawrence groeide op in een arm gezin in Virginia. Op 13-jarige leeftijd verhuisde het gezin in New York, waar hij -zoals veel migrantenfamilies- in Harlem terecht kwam. Zijn moeder was bang dat hij in de criminaliteit terecht zou komen, als de jonge Jacob op straat zou rondhangen. Daarom stuurde ze hem naar het Utopia Children’s Center, waar kinderen na school leerden tekenen en schilderen.

Hier werd hij aangemoedigd om met plezier te gaan schilderen door Charles Alston, een uitstekend kunstenaar uit de Harlem Renaissance. Alston was diep onder de indruk van zijn talent: “Hij was zichzelf aan het onderwijzen, vond zijn eigen weg”, zei hij over deze tijd. Jacob Lawrence raakte geïnteresseerd in de geschiedenis van zwarte Amerikanen. In 1937 en 1938 schilderde de twintigjarige Lawrence zijn eerste serie schilderijen in tempera. De panelen tonen het leven van de achttiende-eeuwse Haïtiaanse revolutionaire generaal Toussaint Louverture (1743-1803), die de zwarte bevolking van deze Franse kolonie naar de onafhankelijkheid leidde. Later schilderde hij ook series over Harriet Tubman en Frederick Douglass, beide 19e-eeuwse abolitionisten.

Amerikaanse geschiedenis

Toussaint Louverture, Harriet Tubman en Frederick Douglass zijn voor veel Nederlanders geen bekende namen. Uitleg is daarom noodzakelijk om het werk van Jacob Lawrence goed te begrijpen. Het museum heeft dit handig opgelost door op grote panelen onder de schilderijen extra informatie te geven. Het is een prettige presentatie, die de kunst niet in de weg zit. Bovendien geeft het ruimte om afbeeldingen en voorwerpen te laten zien over het leven van Lawrence.

Lawrence leefde in een tijd waarin de vrijheden en rechten van zwarte mensen nog moest bevochten. In de jaren 60 schilderde hij daarom meerdere werken over de civil rights beweging. Toch zag Lawrence zichzelf niet als een politiek kunstenaar: “Ik gebruik nooit de term protest in verband met mijn schilderijen. Ze gaan gewoon over het sociale leven.” In Kunsthal Kade hangen schilderijen van jazzmuzikanten, naast reisportretten van Afrika en naast aanklachten tegen racisme. Lawrence schilderde alle aspecten van zijn leven.

Plakaatverf

Jacob Lawrence had een kunstenaarscarrière, die meer dan 50 jaar omspant. Toch is zijn stijl verrassend constant. Latere werken tonen complexere composities, maar het kleurgebruik veranderde nauwelijks. Lawrence bleef zijn hele leven met tempera werken. Vaak doen zijn schilderijen aan als affiches, met duidelijke lijnen en veel kleurvlakken. Het is alsof Lawrence zijn verf nauwelijks mengt en direct kleuren gebruikt uit zijn tube.

De schilderijen van Lawrence lenen zich daarom bijzonder goed voor reproductie. In de jaren 70 en 80 bracht Lawrence zijn belangrijkste series uit in beperkte oplage. Sommige originele werken waren in slechte staat en de litho’s gaven hem de mogelijkheid om de originele kleuren te herstellen. In Kunsthal Kade zijn naast originele schilderijen in tempera, verschillende lithografieën aanwezig van de belangrijkste series uit Lawrence’ oeuvre.

Kunsthal Kade

Kunsthal Kade heeft 170 werken van Jacob Lawrence naar Nederland gehaald, waardoor ze een volledig overzicht van zijn carrière kunnen geven. Het is de grootste Jacob Lawrence tentoonstelling die ooit in Europa te zien is geweest. Je zou zo’n tentoonstelling eerder in Parijs of Londen verwachten, maar de bescheiden Kunsthal Kade heeft de primeur. Zelfs 4 panelen uit de beroemde Migration-serie zijn deze maanden in Amersfoort te zien.

Jacob Lawrence in Kunsthal Kade is de must-see tentoonstelling van dit najaar. Na eerdere tentoonstellingen over Amerika in 2020 (Tell me your story & This is America) introduceert Kade een van de belangrijkste Afro-Amerikaanse kunstenaars voor een Europees publiek. Laten we hopen dat Kade deze actuele en spannende tentoonstellingsreeks de komende jaren vervolg kan geven, want er zijn nog wel meer Amerikaanse kunstenaars die meer Europese aandacht verdienen.

Afbeelding boven het artikel: Jacob Lawrence – Saturday Night, 1948. Eitempera op hardboard, 54 x 62,9 cm. Clark Atlanta University Museum, Atlanta