de Poëzie van Anselm Kiefer in Museum Voorlinden

Zoals een dichter stoeit met woorden, zo speelt Anselm Kiefer in Museum Voorlinden met beelden. In dikke klodders verf, oude voorwerpen en grote vitrines verwijst hij naar literatuur, mythologie en geschiedenis. Toch hoef je niet alle verwijzingen te begrijpen om te genieten van Kiefers monumentale werk. Iedere bezoeker vindt zijn eigen betekenis in de bibliotheek van Kiefers geheugen.

Iedere ochtend begint Anselm Kiefer met een boek. Voordat hij aan het werk gaat in zijn in immense atelier nabij Parijs, duikt hij in de literatuur. In Museum Voorlinden verbeeldt Kiefer zijn liefde voor het geschreven woord in een loden boekenkast. Het immense werkt weegt meer dan 10,000 kilo. De curator van de tentoonstelling hoopt dat de vloer het aankan. Ze denken van wel, maar 100% zekerheid hebben ze niet.

Anselm Kiefer in Museum Voorlinden – Winterreise, 2015-2020 – Foto: Georges Poncet

Winterreise

De tentoonstelling van Anselm Kiefer in Museum Voorlinden is als een grote boekenkast. De werken zijn een reis door de geschiedenis, literatuur en mythologie. Zo ontwierp Kiefer in 2015 de decors voor een balletuitvoering van Schubert’s die Winterreise uit 1827. Het werk is een hoogtepunt van de tentoonstelling in Museum Voorlinden.

In de Winterreise toont Kiefer een winterlandschap vol paddenstoelen, waarop namen van beroemde Duitse kunstenaars staan: Schubert, Heinrich Heine, Hermann Hesse, Hugo Wolf. Kunstenaars die in natuur schoonheid, emotie en betekenis vonden. Toch is dit geen ode aan de romantiek. Op de voorgrond staat een ziekenhuisbed met de naam van Ulrike Meinhof, een verwijzing naar de Duitse Rot Armee Fraktion. Kiefer laat zo zien hoe heftige emoties kunnen omslaan in geweld en terreur.

Gelaagdheid

Kiefer gebruikt ook vaak letterlijk stukken poëzie in zijn werk. In Museum Voorlinden hangt ‘Wolfsbohne’, een verwijzing naar een gedicht van Paul Celan. Het is een persoonlijk gedicht, een smeekbede aan zijn moeder, die omkwam in de Tweede Wereldoorlog. Kiefer plaatste de tekst van het gedicht op het doek, als een herinnering aan de terreur van het nazi-regime.

Kiefers werk zit vol met dit soort verwijzingen naar literatuur en geschiedenis. Toch hebben de meeste werken van Kiefer geen boodschap. Het is aan de bezoeker om zelf verbanden te leggen en eigen betekenissen te vinden. Het is dus ook niet erg als je niet iedere verwijzingen ziet of begrijpt. Net als in de poëzie zit er ruimte in het werk van Kiefer voor meerdere interpretaties.

Anselm Kiefer – Der Morgenthau Plan, 2012-2023 – Foto: Antoine van Kaam

Museum Voorlinden

In Morgenthau Plan vult Kiefer een zaal met zand en koren. Het werk gaat over het Amerikaanse plan om Duitsland na de Tweede Wereldoorlog te de-industrialiseren en te veranderen in een landbouwstaat. Maar ook zonder dat je dit weet, is de installatie een visueel spektakel. Kiefer maakte iedere korenplant van staal en gips. Deze theatrale kwaliteit maakt het werk van Anselm Kiefer ontzettend geliefd. Anselm Kiefer is nu 78 jaar, maar nog topfit. Het is ongelooflijk dat het op deze leeftijd nog zulke fysiek-zware werken maakt.

Naast de monumentale werken heeft Museum Voorlinden ook de bijzondere kunstenaarsboeken van Kiefer naar Nederland gehaald. De gipsen boeken beschilderd met waterverf zijn een onbekend onderdeel van Kiefers oeuvre. De boeken passen bij zijn drang om de geschiedenis vast te leggen. Net als bij boeken uit zijn bibliotheek nodigen Kiefers werken toekomstige generaties uit om steeds weer nieuwe interpretaties in zijn werk te vinden.

Gerelateerde artikelen:

1 comment

Ik zit nu nog in Frankrijk, maar deze expositie staat zeer, zeer hoog op mijn verlanglijst als ik weer terug ben!

Geef een reactie