Radicale vrouwen in voorspelbare tentoonstelling

Museum Arnhem toont de vergeten vrouwelijke kunstenaars van het modernisme. De radicale vrouwen vochten voor abortusrechten, streden tegen antisemitisme en vernieuwden de abstractie. Maar Museum Arnhem vergeet deze verhalen te vertellen in een tentoonstelling vol clichés.

Kan je anno 2024 nog aankomen met een tentoonstelling over vergeten vrouwen? De afgelopen jaren zijn er tientallen boeken uitgegeven, tentoonstellingen georganiseerd en artikelen geschreven om het grote publiek kennis te laten maken met vrouwelijke kunstenaars. Het begint saai te worden om iedere keer weer te lezen dat musea kunstwerken van vrouwelijke kunstenaars tonen ‘omdat ze eeuwenlang vergeten zijn’. Toch is dat precies hoe Museum Arnhem de tentoonstelling ‘Radicaal’ begint.

Vrouwelijke kunstenaars

Begrijp me niet verkeerd. Ik ben een groot voorstander van tentoonstellingen met vrouwelijke kunstenaars. Maar je doet hen tekort door ze alleen maar te tonen omdat ze zolang vergeten zijn. Interessanter is het om verhalen te verhalen over hun werken. Neem bijvoorbeeld het spectaculaire ‘Nazis murder Jews’, waarin Alice Neel een 1 mei protest laat zien tegen het antisemitisme van Nazi-Duitsland. Het schilderij is uit 1936, een jaar voor de Guernica van Picasso, negen jaar voordat de eerste concentratiekampen werden ontdekt door de Russische bevrijders. Het schilderij zet ‘Wir haben es nicht gewußt’ in een geheel nieuw perspectief.

Even indringend zijn de schilderijen tegen het verbod op abortus. Alice Lex-Nerlinger streed al in 1931 voor abortusrecht met een schilderij waarin vrouwen een christelijk kruis met 218 omver duwen. Het getal 218 verwijst naar ‘paragraf 218’ uit het Duitse Reichsstrafgesetzbuch, waarin het verbod beschreven stond. Museum Arnhem toont het schilderij naast een protestposter van Käthe Kollwitz uit 1923 . Na de recente uitspraak van het hooggerechtshof in de VS voelen de werken pijnlijk actueel.

Abstractie

Museum Arnhem heeft ook aandacht voor vroeg abstracte kunst, waarin Jacoba van Heemskerck, Marlow Moss, Alexandra Exter en anderen experimenteerden met kleuren en vormen. Het is grappig om te zien hoe ze principes uit de figuratieve kunst gebruiken. In ‘de Strijd van de Messen’ van Maria Helena Vieira da Silva vormen witte, rode en blauw kleurvlakken een dynamische compositie dat doet denken aan een gevecht tussen licht en donker. Vieira da Silva creëert diepte in het werk met een centrale driehoek, alsof het een figuratief schilderij was met traditioneel lijnperspectief. Het is alsof ze nog niet helemaal los durft te komen van haar opleiding van de kunstacademie.

Uit de eigen collectie toont Museum Arnhem “Jazz” van Nola Hatterman. Als je geluid zou kunnen zien, zou het eruit zien als wervelende groene schilderij vol koperblazers. Hatterman was dol op Jazz-muziek. Op haar beroemdste schilderij (Op het terras, 1930) schilderde ze Jazz-muzikant Louis Drenthe, die in Nederland optrad met de St. Louis Rythm Kings.

Museum Arnhem

Radicaal is een rijke tentoonstelling waarin de interessante verhalen voor het oprapen liggen. Neem de Sfinx-temmende vrouw in een schilderij van Leonor Fini. Het beeld lijkt rechtstreeks uit een hedendaagse Hollywood-film lijkt te komen. Het is ongelooflijk dat deze ‘Wonder Woman’ al in 1941 werd geschilderd. Toch kiezen de tentoonstellingsmakers voor het cliché. Ze wijzen de bezoekers op de “female gaze”. Fini toonde een krachtige vrouw en geen lustobject. Allemaal goed en wel, maar was er nou geen interessanter verhaal te vertellen?

De schilderijen in de tentoonstelling zijn interessant vanwege hun hoge kwaliteit, niet omdat ze eeuwenlang vergeten zijn. Het wordt tijd dat de schilderijen van vrouwelijke kunstenaars worden bejubeld en niet hun vrouw-zijn. Ik daag tentoonstellingsmakers uit om met creatievere verhalen te komen. Radicale kunstenaars verdienen radicale tentoonstellingen.

Tentoonstellingen in 2024

Caspar David Friedrich (Kunsthalle, Hamburg) – Impressionisme van het Noorden (Singer, Laren) – Rembrandts Zintuigen (Lakenhal, Leiden) – Max Beckmann (Kunstmuseum, Den Haag) – Fotorealisme (Centraal Museum, Utrecht) – Frans Hals (Rijksmuseum, Amsterdam) – Surrealisme (Bozar/KMSKB, Brussel) – Laure Prouvost (de Pont, Tilburg) – Afrikaanse fotografie (Wereldmuseum, Rotterdam) – James Ensor (Bozar/KBR, Brussel) – Marina Abramovic (Stedelijk, Amsterdam) – Isaac Julien (Bonnefanten, Maastricht) – Boris Mikhailov (Fotomuseum, Den Haag) – Haagse School (Kunstmuseum/Panorama Mesdag, Den Haag) – Impressionisme (Orsay, Parijs) – the Art of Drag (Frans Hals, Haarlem) – Breitner (Singer, Laren) – Snakken naar Boijmans (Boijmans, Rotterdam) – Kandinsky (H’Art, Amsterdam) – Ron Mueck (Voorlinden, Wassenaar) – Collectie Max Vorst (Beelden aan Zee, Scheveningen) – Hedendaagse baders (MORE, Gorssel) – Slaap (Kunsthal Kade, Amersfoort) – Unravel (Stedelijk, Amsterdam) – Radicale vrouwen (Museum Arnhem)