Leonardo da Vinci sliep maar twee uur per dag. Volgens verhalen over zijn leven deed hij iedere vier uur een korte powernap. Ook Plato had niet veel op met slaap: “Slapend is een persoon nutteloos, dan kan hij evengoed dood zijn”. Toch stellen slaapwetenschappers dan een nachtrust van 8 uur nodig is om optimaal te functioneren. Dus hoe zit het nou? Is slapen zonde van je tijd? Of het mooiste moment van je dag?
Slaap
Misschien dat we het antwoord vinden in Kunsthal Kade, waar dit najaar 60 kunstenaars hun visie op slaap laten zien. Ted Spagna observeert het slaapgedrag van de mens. Met een time-lapse camera recht boven had bed, legt hij met een serie foto’s ons slaapgedrag vast. Wat gaat er in ons om als we liggen te woelen in bed? Spagna spreekt van de “architectuur van de slaap” en zegt dat hij werkt in de traditie van Eadweard Muybridge.
Kunstenaarsduo Merel en Yasmijn Karhof maakte een film over het moment tussen waken en slapen. Deze staat van halfbewustzijn is een bijzonder moment, in de video uitgebeeld door de ondergaande zon. Bezoekers kunnen het zelf ervaren door in bed te gaan liggen. Al zullen weinig mensen midden in de zaal durven te gaan slapen.
Allegaartje
Kunsthal Kade heeft systematisch kunstwerken over slaap bij elkaar gezocht. Toch voelt de selectie vaak erg willekeurig aan. Een christelijke icoon hangt naast een modern videowerk. Surrealistische beelden van slapende figuren liggen op de grond naast vitrines vol stripboeken met slaapscènes. Hoewel alle kunstwerken te maken hebben met slaap is het de tentoonstellingsmakers niet gelukt om er een coherent geheel van te maken. De slordige afwerking met verfspetters op de vloer, teksten die loslaten van de muur en trieste vitrage in de hoeken van de zalen, versterken dit gevoel.
Prettige uitzondering is de grote middenzaal van het museum, waarin aandacht is voor het slapen op straat. Slaapplekken van de straat zijn nagemaakt in bijzondere materialen zoals de bronzen slaapzak van Gavin Turk en de siliconen matrassen van Kaari Upson (recent ook te zien in Beelden aan Zee). De indrukwekkende conceptuele film ‘Le Repos de Fakir’ laat zien in Parijs bankjes en hoekjes met pinnen worden bedekt om daklozen te verjagen. Pijnlijke slaapplaatsen zijn ook het onderwerp van Mona Hatoum, die een bed maakte als een reuzenkaasschaaf. In deze zaal versterken de kunstwerken elkaar. Gezamenlijk tonen ze de onmenselijke behandeling van daklozen in de Westerse samenleving.
Kunsthal Kade
In de tentoonstelling is bij iedere werk een uitgebreide tekstuele toelichting op de muur geplaatst. Het laat zien dat de tentoonstellingsmakers veel uitleg nodig hebben om een beetje lijn in de tentoonstelling te brenegen. Deze tekstdiarree zorgt ervoor dat bezoekers meer aan het lezen, dan kunst aan het kijken zijn. Jammer, want in de chaos zijn wel degelijk mooie kunstwerken te zien.
Zo’n visueel spektakelstuk is het zwarte doek “Threshold of Complexity” van Harm van den Berg. Met een naald heeft hij de verf op het 7 meter brede schilderij verwijderd zodat een fijnmazig netwerk is ontstaan. Wat het met slaap te maken heeft, blijft onduidelijk. De tekst aan de muur stelt dat je ‘de diepzwarte achtergrond zou kunnen zien als een slaaptoestand, en de witte netwerken als hersenprocessen tijdens de slaap’. Mooi verzonnen, maar een mierenhoop of een sterrenstelsel had ook gekund.
Alles bij elkaar is het een onrustige nacht in Kunsthal Kade. Misschien had Leonardo da Vinci dus wel gelijk. Slapen, daar moet je niet teveel tijd aan verliezen…
Credits foto’s boven het artikel en in het kader:
Ted Spagna – Dan, courtesy en auteursrecht op Ted Spagna Project & Estate
Tony Matelli – Sleepwalker Male, courtesy de kunstenaar en MARUANI MERCIER Gallery, Brussel/België
Tentoonstellingen in 2024
Caspar David Friedrich (Kunsthalle, Hamburg) – Impressionisme van het Noorden (Singer, Laren) – Rembrandts Zintuigen (Lakenhal, Leiden) – Max Beckmann (Kunstmuseum, Den Haag) – Fotorealisme (Centraal Museum, Utrecht) – Frans Hals (Rijksmuseum, Amsterdam) – Surrealisme (Bozar/KMSKB, Brussel) – Laure Prouvost (de Pont, Tilburg) – Afrikaanse fotografie (Wereldmuseum, Rotterdam) – James Ensor (Bozar/KBR, Brussel) – Marina Abramovic (Stedelijk, Amsterdam) – Isaac Julien (Bonnefanten, Maastricht) – Boris Mikhailov (Fotomuseum, Den Haag) – Haagse School (Kunstmuseum/Panorama Mesdag, Den Haag) – Impressionisme (Orsay, Parijs) – the Art of Drag (Frans Hals, Haarlem) – Breitner (Singer, Laren) – Snakken naar Boijmans (Boijmans, Rotterdam) – Kandinsky (H’Art, Amsterdam) – Ron Mueck (Voorlinden, Wassenaar) – Collectie Max Vorst (Beelden aan Zee, Scheveningen) – Hedendaagse baders (MORE, Gorssel) – Slaap (Kunsthal Kade, Amersfoort)