In de zalen het Stedelijk Museum heeft een geweldsexplosie plaatsgevonden. Tanks en verkrachte vrouwen vullen de museumzalen. De schilderijen van Miriam Cahn confronteren je met het leed in de wereld. Wegkijken is geen optie.
Meer dan ooit worden we geconfronteerd met heftige beelden van geweld. Dankzij het internet op onze telefoons zit de hele wereld in onze broekzak. Schietpartijen worden live gestreamd en de meest gruwelijke beelden uit oorlogsgebieden komen ongefilterd op ons scherm. Steeds meer mensen kiezen er daarom bewust voor om zich te beschermen tegen negatieve impact van nieuwsbeelden. Een op de drie Nederlanders geeft aan actief nieuws te mijden.
Confronterend
Volgens recent onderzoek van de Hogeschool Utrecht zijn er verschillende oorzaken om geen nieuws meer te volgen. Sommige mensen mijden het nieuws vanwege de negativiteit. Ze voelen zich machteloos tegenover het geweld en de problemen in de wereld. De onderzoekers waarschuwen voor de negatieve gevolgen van het mijden van nieuws, zoals verminderde politieke kennis en afname van maatschappelijke betrokkenheid. Toch zien ze ook positieve effecten: Nieuwsmijders hebben vaak een betere mentale gezondheid.
In het Stedelijk Museum zijn dit najaar de gruwelijke gevolgen van geweld te zien in het werk van de Zwitserse kunstenaar Miriam Cahn. Doeken gevuld met tanks, vernietigde steden, vechtende mensen en tientallen verminkte lichamen. De veelal naakte personages zijn kwetsbaar en angstig. In deze intense omgeving zou je wel nieuwsmijder willen zijn. Maar wegkijken is geen optie, want iedere muur is volledig gevuld.
Bezoeker centraal
De personen in het werk van Miriam Cahn zijn anoniem. Het zijn de lichamen die sporen van het geweld tonen. Soms zijn de werken heel fysiek, zoals de afbeeldingen van verkrachtingen, bevallingen en diepe wonden. Vorig jaar was in Parijs het werk ‘Fuck abstraction!’ daarom slachtoffer van vandalisme. Het schilderij toont een man die staand gepijpt wordt door een geboeid slachtoffer en gaat over het seksueel geweld van Russische militairen in Oekraïne. In het Stedelijk Museum is het werk gewoon te zien.
Bijzonder schrijnend is een kleine zaal over het huidige conflict in Gaza. Cahn schilderde een tiental huilende mensen. Zonder oordeel over de strijdende partijen staat het verdriet van de slachtoffers hier centraal. Het is bevrijdend om het conflict tussen Israel en Hamas eens van deze menselijke kant te benaderen. Deze zaal gaat over menselijk leed, niet over de oorzaken van de oorlog. Miriam Cahn creëert zo adem in een total gepolariseerd conflict.
Zonder oordeel
In de tentoonstellingszalen zijn geen duidende teksten te vinden. Jouw eigen ervaring staat centraal. Rein Wolf, directeur van het Stedelijk Museum, helpt je in de audiogids een beetje op weg. In plaats van te vertellen wat je zou moeten zien, vertelt Wolfs hoe hij sommige werken ervaart. Hij nodigt je daarmee impliciet uit om je eigen gevoelens en associaties toe te laten. Hoe ga jij om met beelden van geweld? Hoe ervaar jij het leed van de slachtoffers?
Bij Miriam Cahn is het oké om boos of verdrietig te zijn. Miriam Cahn oordeelt niet over de dader, maar zet de ervaring van slachtoffers centraal. De schilderijen schreeuwen om erkenning en medemenselijkheid. Misschien zit daarin wel de oplossing om het gevoel van machteloosheid bij nieuwsmijders te verminderen: meer aandacht hebben voor de slachtoffers van (seksueel) geweld waar dan ook ter wereld.
Tentoonstellingen in 2024
Caspar David Friedrich (Kunsthalle, Hamburg) – Impressionisme van het Noorden (Singer, Laren) – Rembrandts Zintuigen (Lakenhal, Leiden) – Max Beckmann (Kunstmuseum, Den Haag) – Fotorealisme (Centraal Museum, Utrecht) – Frans Hals (Rijksmuseum, Amsterdam) – Surrealisme (Bozar/KMSKB, Brussel) – Laure Prouvost (de Pont, Tilburg) – Afrikaanse fotografie (Wereldmuseum, Rotterdam) – James Ensor (Bozar/KBR, Brussel) – Marina Abramovic (Stedelijk, Amsterdam) – Isaac Julien (Bonnefanten, Maastricht) – Boris Mikhailov (Fotomuseum, Den Haag) – Haagse School (Kunstmuseum/Panorama Mesdag, Den Haag) – Impressionisme (Orsay, Parijs) – the Art of Drag (Frans Hals, Haarlem) – Breitner (Singer, Laren) – Snakken naar Boijmans (Boijmans, Rotterdam) – Kandinsky (H’Art, Amsterdam) – Ron Mueck (Voorlinden, Wassenaar) – Collectie Max Vorst (Beelden aan Zee, Scheveningen) – Hedendaagse baders (MORE, Gorssel) – Slaap (Kunsthal Kade, Amersfoort) – Unravel (Stedelijk, Amsterdam) – Radicale vrouwen (Museum Arnhem) – Joan Miró (Beelden aan Zee, Scheveningen) – Marianne von Werefkin (Fundatie, Zwolle) – Andy Warhol (Paleis het Loo/Schunck, Heerlen) – Franse Romantiek (Dordrechts Museum) – Beatriz González (de Pont, Tilburg) – 7 Hoofdzonden (Bonnefanten, Maastricht) – Susanna (Museum Gouda) – Maarten van Heemskerck (Haarlem, Alkmaar) – Miriam Cahn (Stedelijk, Amsterdam)