In de prenten van Sadao Watanabe werd Jezus geboren in Japan. De kleurrijke prenten tonen het kerstverhaal zoals je het nog nooit gezien hebt. Waarom specialiseerde een Japanse kunstenaar zich in Bijbelse verhalen?
In 1639 sloot Japan zijn grenzen voor buitenlanders. Portugese zendelingen hadden het christelijk geloof naar het eiland gebracht en geprobeerd Japanners te bekeren. De Shogun zag het christendom als een bedreiging van de Japanse eenheid. Daarom waren buitenlanders niet meer welkom op het eiland. Alleen de Nederlandse handelspost op het eiland Deshima mocht blijven bestaan. Hierdoor was Japan tot 1854 een van de weinige plekken ter wereld waar het christendom geen invloed heeft gehad. Ook na de openstelling voor buitenlanders groeide het christendom nauwelijks. In het huidige Japan is slechts 1% van de bevolking christen.
Christelijke kunst uit Japan
Met deze geschiedenis van Japan in het achterhoofd, zou je niet verwachten dat een Japanse kunstenaar zich zou richten op christelijke kunst. Toch wijdde Sadao Watanabe zijn leven aan het tekenen van Bijbelverhalen. De geboorte van Jezus komt voor in tientallen prenten. Opvallend is dat Watanabe de os en de ezel vaak verving door een paard.
Watanabe bekeerde zich tot het christendom in 1930. Hij had twee jaar op bed gelegen met tuberculose en in deze tijd de Bijbel gelezen. Hij geloofde dat zijn uiteindelijke genezing tot stand kwam door de kracht van gebed. Toen Watanabe zich eenmaal aan het christendom had verbonden, wilde hij zijn talent wijden aan de glorie van God. Watanabe was opgeleid als textielverver voor kimono’s en obi-sjerpen. Maar hij specialiseerde zich later in grafische kunstwerken in de lange traditie van Japanse prentkunst.
Twee afdrukken van hetzelfde stencil op verschillende kleuren rijstpapier & een proefdruk van een nieuw stencil
Werkwijze
Watanabe tekende de Bijbelse taferelen eerst op doorzichtig rijstpapier. Vervolgens gebruikte hij dit ontwerp om een stencil uit te knippen in dik waterdicht washi-papier. Watanabe plaatste het stencil hierna op een lichtbak geplaatst met daaroverheen een papier. Hij kon het stencil zo door het papier zien schijnen en de gekleurde vlakken op de het papier schilderen. Stencils werden vaak meerdere keren gebruikt, zoals in bovenstaand voorbeeld van de Geboorte van Jezus. Doordat iedere prent hand werd gekleurd en verschillende papiersoorten werden gebruikt, zijn de details tussen de prenten verschillend.
Na het drogen, plaatste hij het stencil bovenop het papier, zodat de ongeschilderde plekken werden afgedekt. Hij smeerde nu een dikke laag pasta over de gekleurde vlakken. Nadat de pasta was opgedroogd, werd zwarte sumiverf over het hele ontwerp geborsteld. De verf hechtte zich nu alleen aan de delen die niet met de pasta bedekt waren, zodat de kenmerkende zwarte lijnen op het papier kwamen. Als laatste werd het papier in water gewassen om de pasta op te lossen. Het werk was nu af.
Japanse invloeden
Hoewel de Bijbelse onderwerpen van Watanabe’s prenten Westers is, is zijn stijl onmiskenbaar Japans. Zo eten de apostelen tijdens het laatste avondmaal vis en sushi. In de prenten staan ook vaak flesjes Sake op tafel. Maar vaak zijn de Japanse verwijzingen ook subtieler. Een prent van de geboorte van Jezus heeft een bloempatroon in de stal, dat doet denken aan een Japanse kamerscherm. Ook de natuurmotieven op de achtergrond van de Vlucht naar Egypte zijn gebaseerd op Japanse toegepaste kunst.
Toch had Watanabe in eigen land weinig succes. Zijn prenten zijn vooral geliefd in Amerika, waar het christendom nog steeds een belangrijke rol speelt in het dagelijks leven. Veel Amerikaanse musea hebben prenten van Watanabe in de collectie. Zo blijkt dat 200 jaar na het openen van de Japanse grens, het christendom nog altijd grotendeels buiten is gehouden.
Meer artikelen over Wereldkunst
Lees ook onze andere artikelen over niet-Westerse kunstenaars:
Mooi om Sadao Watanabe’s kunst en leven te presenteren. Zelf ben ik al jaren liefhebber van deze bescheiden kunstenaar, en heb enkele van zijn kleinere prints. Ofschoon hij als kunstenaar alle erkenning kreeg (zijn werk bevindt zich wereldwijd in diverse museumcollecties), heeft hij nooit veel geld voor zijn werk gevraagd. Zijn vrouw die uit een papiermakers familie kwam hielp hem bij het maken van papier en het printen. In een Japans theehuis in Tokio hing eens een van zijn grote gekleurde prints van Jezus en zijn leerlingen aan tafel. Dat vond hij heel mooi. Niet aan de wand van een museum maar gewoon aan de muur van een eethuis is Jezus zwijgend aanwezig tussen “gewone” mensen die iets komen eten. Daar zag Watanabe Jezus het liefst. In zijn kunst droeg hij op bescheiden wijze zijn geloof uit.
Zijn bekering is ook te danken aan zijn christelijke moeder die toen hij als kind zo ziek was veel voor zijn genezing bad. Haar eenvoud en toegewijde zorg maakten op hem veel indruk. Dat hielp hem om zich later serieus in het christendom te verdiepen en uiteindelijk christen te worden.
Hallo! Als je een liefhebber bent van Watanabes werk, bezoek dan eens mijn website http://www.sadaohanga.info