Amrita Sher-Gil was opgeleid in Parijs, maar werd een ster in India. Ze bestudeerde Indiase grotschilderingen en schilderde de Indiase bevolking. Toch werd ze ook bekritiseerd om haar kille schilderstijl. Waren haar schilderijen een modernistische vingeroefening of schilderde ze het moeilijke leven van de bevolking?
Amrita Sher-Gil was de dochter van een Indiase vader en een Hongaarse moeder en groeide op in Boedapest. Op haar 16e verhuisde ze naar Parijs om studeren aan de Académie de la Grande Chaumière en later aan de officiële École des Beaux-Arts. Haar leraar Lucien Simon was onder indruk van haar talent en bracht haar in contact met andere kunstenaars.
Salon
In 1933 exposeerde ze haar schilderij “Jonge meisjes” op de jaarlijkse salon. Het doek leverde haar een gouden medaille op en een lidmaatschap van de Grand Salon in Parijs. Ze was niet alleen de jongste persoon die deze prijs won, maar ook de eerste Aziatische persoon. Je zou verwachten dat Sher-Gil na dit succes haar carrière in Parijs verder zou uitbouwen, maar ze besloot terug te gaan naar India. Ze zei hier zelf over: “Tegen het einde van 1933 begon ik gekweld te worden door een intens verlangen om terug te keren naar India, waarbij ik op een vreemde, onverklaarbare manier voelde dat daar mijn lot als schilder lag.”
Eenmaal in Europa ontdekte ze een nieuwe wereld. Tijdens een rondreis bezocht ze de grotten van Ajanta, waar eeuwenoude schilderingen waren aangebracht op de muren van de Boeddhistische kloosters. De schilderingen inspireerden haar tot een reeks schilderijen, waarin ze haar modernistische stijl combineerde met de Indiase cultuur. In “het Bruidstoilet” is goed te zien hoe ze de houdingen van de afgebeelde vrouwen spiegelde aan de Ajanta-schilderingen.
India
De Indiase schilderijen van Amrita Sher-Gil hadden veel succes. In 1937 won ze de gouden medaille op de jaarlijkse tentoonstelling van de Bombay Art Society. Ze won de prijs met een schilderij van haar drie nichtjes Beant Kaur, Narwair Kaur and Gurbhajan Kaur (Drie Meisjes). Vooral de moderne stijl met versimpelde vormen maakte veel indruk.
Toch was er ook kritiek. Amrita Sher-Gil was geboren in Hongarije en niet opgegroeid in India. Critici vond dat India schilderde als een toerist. Ze was meer bezig met modernistische trucjes, dan met de geportretteerde bevolking. Had ze wel oog voor de armoede van het Indiase volk? Haar moderne stijl was in hun ogen kil en onpersoonlijk. Zelf was het hier totaal mee oneens. “Ik benader een schilderij meer op het abstracte vlak dan het puur picturale, niet alleen omdat ik schilder ben, maar ook omdat ik een hekel heb aan goedkope emotionele trucs.”.
Modernisme
In de schilderijen van Amrita Sher-Gil zijn de personen vaak in zichzelf gekeerd. De Bergvrouwen dragen simpele kleding, hebben laaghangende schouders en kijken naar beneden. Het schilderij ademt eenzaamheid, zelfs de beschermende hand op de schouders van het jongste zusje kan dat niet wegnenmen. Ook in de pendant Bergmannen kijken de personen elkaar niet aan. Amrita Sher-Gil laat zien dat je ook zonder realisme, met simpele vormen en kleuren, het gevoel van uitzichtloosheid kan overbrengen.
Tegelijk is Bergvrouwen ook als moderne compositie zeer geslaagd. Sher-Gil toont zich een meester in het spel met lichte en donkere vlakken. Zo creëert ze contrasten tussen de twee vrouwen in lichte jurk links en donkere kleding rechts, maar ook tussen de twee zusjes (lichte kleding voor, donkere kleding achter). Met een paar simpele steunkleuren (rood en groen), zorgt ze er bovendien voor dat het schilderij niet plat wordt. Amrita Sher-Gil laat zo zien dat een interessante modernistische compositie kan samengaan met een sociaal relevant schilderij.
Abortus
In 1941 werd Amrita Sher-Gil plotseling ziek vlak voor de opening van een tentoonstelling in Lahore. Ze raakte in een coma en overleed na enkele dagen. Hoewel de precieze omstandigheden van haar dood nooit zijn opgehelderd, bestaat er het vermoeden dat een infectie na een abortus de oorzaak is geweest van haar jonge overlijden. Amrita Sher-Gil is slechts 28 jaar oud geworden.
De invloed van Amrita Sher-Gil op de Indiase moderne kunst was ook na haar dood enorm. Haar werk inspireerde generaties Indiase kunstenaars en zorgde ervoor dat vrouwen vaker de mogelijkheid kregen om te exposeren. Zelf zei over haar kunst: “Europa behoort aan Picasso en Matisse, maar India is alleen van mij.” Ze kreeg gelijk. Haar oeuvre is tegenwoordig te zien in de National Gallery of Modern Art in New Dehli, maar helaas weinig in Europa.
Wereldkunst
Vanaf 2024 besteedt KunstVensters vaker aandacht aan niet-Westerse kunstenaars. Lees alle artikelen uit deze serie:
Tarsila do Amaral – Wifredo Lam – Amrita Sher-Gil
Mooi artikel, maar wel veel taalfouten, zeg.
Zeer aangenaam verrast door uw mooie artikel over Amrita! Zij is inderdaad onterecht onbekend in Europa, maar niet in India (waar zij de meeste jaren van haar korte leven woonde). Haar werk is tot nationaal erfgoed verklaard in India. Het door u getoonde Zelfportret als Tahitiaanse (een van de 19, die ze in Parijs maakte) is een absoluut meesterwerk, altijd in bezit geweest van haar vorig jaar overleden neef, de kunstenaar Vivan Sundaram, zoon van Amrita’s jongere zus Indira, die o.a. te zien is (links) op het door u getoonde schilderij Young Girls en dat gelukkig regelmatig uitgeleend wordt (oa Documenta 14, K20, Tate) en dat door de Amerikaanse hoogleraar Saloni Mathur uitgebreid geanalyseerd en geprezen werd in haar artikel “A retake of Sher-Gil’s Self-Portrait as Tahitian” als aanklacht tegen Gauguins “white heterosexual masculinity” en diens preoccupatie met de “ripe fertility” en beschikbaarheid van (heel jonge) Tahitiaanse meisjes (kinderen nog) en waarin de Japanse (niet Chinese!) motieven verwijzen naar Vincent van Gogh, die Amrita, meer dan Gauguin, zeer bewonderde: …”Van Gogh was the greatest…”. Wie de schimmige figuur achter Amrita’s zelfportret is, laat Mathur in het midden: is het Gauguin of Van Gogh? In mijn roman “Vrouw met Mango” kiest de hoofdpersoon voor Gauguin, vanwege de dreiging, die van deze figuur uitgaat…
Wat zou het fantastisch zijn als we ooit dit unieke zelfportret nog eens in een Nederlands museum konden bewonderen, tussen Gauguins zelfportret Les Misérables en Van Goghs zelfportret als Bonze..
P.L. Spanjersberg