In Bonnefanten ontdek je de zeven hoofdzonden

In de tentoonstelling “Goed/Fout” in het Bonnefanten ontdekken bezoekers de zeven hoofdzonden in de wereld van Brueghel en Bosch. De tentoonstelling nodigt de bezoekers uit om hun eigen ‘hoofdzonde’ te kiezen.

‘Wat is jouw hoofdzonde?’, staat er bij de ingang van de tentoonstelling Goed/Fout. Geen makkelijke vraag. De meeste Nederlanders zullen al moeite hebben om de zeven hoofdzonden op te noemen. Ze werden in de 6e eeuw door Paus Gregorius I geformuleerd: Lust, Gulzigheid, Hoogmoed, Luiheid, Afgunst, Woede en Gierigheid. Volgens de christelijke leer waren het de belangrijkste menselijke zwakheden die leiden tot moreel verval.

Brueghel

De tentoonstelling duikt in de geschiedenis van de katholieke hoofdzonden aan de hand van 7 prenten van Pieter Brueghel de Oude. In het Bonnefanten zijn de prenten van Brueghel schitterend gepresenteerd met loep en mooie belichting. In de 16^e eeuw behoorden ze tot de populairste van heel Europa. En je snap goed waarom! De prenten zitten vol duivelse wezens, die verleiden, uitdagen, pesten of bedriegen. Alles leeft en beweegt, zelfs huisjes hebben een gezicht.

Brueghel schetst een allesbehalve aantrekkelijke wereld. In de prent over “Lust” zien we bijvoorbeeld een kraanvogel die een kont penetreert, terwijl een vrouw tongzoent met een duivels wezen en naakte mensen geketend in een parade lopen. Deze taferelen wekken eerder angst op dan verlangen naar zonde. Brueghel waarschuwt duidelijk voor de gevolgen van zondig gedrag.

Vrouwen en dieren

Volgens de Bijbel was de erfzonde was ontstaan doordat Eva zich liet verleiden door de duivel om van de verboden appel te eten. Als straf belaste God de mens met de erfzonde: de duivelse verleiding om kwaad te doen. Veel Middeleeuwse schilderijen gebruiken daarom vrouwen als personificatie van de zeven hoofdzonden. Ook in de prenten van Brueghel staat steeds een vrouw centraal afgebeeld.

In een schilderij van Inconstanza (Onstandvastigheid) zien we een half naakte vrouw met een kreeft. Een kreeft loopt immers steeds op en neer, alsof het beest geen keuze kan maken. Het schilderij laat zien dat ook dieren zondig kunnen zijn. In het wonderlijke schilderij “de Wereld op Goede Voet” staat de pauw symbool voor hoogmoed, de beer voor woede en het zwijn voor vraatzucht. Het is leuk om de symboliek in de schilderijen te ontdekken.

Hoofzonden

De 16^e eeuwers geloofden dat een vroom leven hen een plekje in de hemel opleverde. Als het Laatste Oordeel zou komen, werden hun zonden gewogen en bepaald of ze naar de hemel of hel zouden gaan. Katholieke priesters maakten van de angst voor de hel dankbaar gebruik door aflaten te verkopen, waarmee zonden konden worden afgekocht. Het was een lucratieve handel. Luther en andere kerkvormers verzetten zich tegen het systeem en zorgen zo voor een splitsing binnen de kerk.

Het Bonnefanten laat de 16e eeuwse geloofsovertuiging zien in een reeks schilderijen van wisselende kwaliteit. Navolgers van Jheronimus Bosch en Pieter Brueghel missen originaliteit. De werken zitten vol monsterlijke duivels, maar zijn vaak wat klungelig geschilderd. De kracht van de tentoonstelling zit niet in de kwaliteit van de individuele werken, maar vooral in de speelsheid waarop de zonden zijn afgebeeld.

Mocht je zelfs na tientallen schilderijen en prenten nog geen duidelijke ‘hoofdzonde’ voor jezelf hebben ontdekt, dan helpt het museum gelukkig een handje. Bonnefanten geeft iedere bezoeker een uitgebreid, grafisch schema vol plaatjes en pijlen die je uiteindelijk naar jouw persoonlijke ‘hoofdzonde’ leiden. Daar kan je mee thuiskomen!