Waarom schilderde Goya een aangeklede en een naakte Maja?

Censuur van naaktheid in kunst is van alle tijden. Maar zelden was het zo streng als tijdens de Spaanse inquisitie. Wat dreef de Spaanse kunstenaar Francisco de Goya om in 1798 toch het gewaagde schilderij ‘de Naakte Maja’ te maken, wetend dat hij hiervoor zwaar bestraft kon worden?

Naakt is op Intagram en veel andere sociale media verboden. Foto’s worden verwijderd en gebruikers worden beperkt. Maar dat is niets vergeleken met de straffen van de Spaanse inquisitie. Begin 19e eeuw konden kunstenaars serieuze gevangenisstraffen krijgen voor naaktschilderijen. Francisco de Goya werd in 1815 voor de inquisitie gebracht van ‘obsceniteiten’ in zijn schilderij ‘de Naakte Maja’.

**Francisco de Goya –** Serie schilderijen van Majo’s en Maja’s
1. De vliegerende Majo’s
2. Maja met de gemaskerden
3. Majo met een guitaar

Wie was Maja?

Goya schilderde de Naakte Maja waarschijnlijk in opdracht van Manuel Godoy rond 1798. Godoy was hertog van La Alcudia en Suecia en prins van Bassano en werkte als eerste minister voor de Spaanse koning. In het geheim had Godoy een kunstverzameling, waarin ook naaktschilderijen waren opgenomen. Het was een gevaarlijke collectie, waar de inquisitie maar beter niet van kon weten.

Speciaal voor zijn verboden kunstcollectie gaf Manuel Godoy de opdracht aan Goya om zijn maîtresse te schilderen, de aantrekkelijke Pepita Tudó. De naakte vrouw op het schilderij heet dus geen Maja, dit was slechts een algemene naam voor een aantrekkelijke burgervrouw (zie kader hieronder). De relatie van Godoy en Tudó was vrij algemeen bekend. Tudó woonde bij Godoy en zijn vrouw in huis en Godoy regelde voor haar een adellijke titel. Toch zou het onzedelijk zijn geweest om het naaktportret Tudó’s naam te geven, het algemene ‘Maja’ was daarom beter.

Een aangeklede en een naakte Maja

Een paar jaar na de Naakte Maja maakte Goya een pendant voor het schilderij: de Aangeklede Maja. Waarschijnlijk was ook dit een opdracht van Manuel Godoy voor zijn privé-collectie. Maar de redenen zijn mysterieus. Wilde hij een minder obsceen schilderij hebben dat hij publiek kon tentoonstellen? Of wilde hij de doeken juist naast elkaar hangen? Waarom werden de schilderijen niet tegelijk gemaakt? We weten het niet.

De eerste beschriving van het schilderijd dateeert van 1808. In dat jaar ontdekte de Spaanse Inquisitie de schilderijen van de Maja’s samen met andere schilderijen van “twijfelachtige zeden”. Godoy werd voor de rechtbank gedaagd en gedwongen om af te treden als premier. Waarschijnlijk zat er dus ook een politiek belang achter de aanklacht. De schilderijen werden in beslag genomen en Godoy werd gedwongen te vertellen wie de werken had gemaakt.

**Francisco de Goya –** Naakte en Aangeklede Maja

Inquisitie

Zo kwam ook Francisco de Goya in de problemen. Hij moest zich voor de rechtbank verdedigen voor de naakte vrouw op zijn schilderij. Goya stelde dat hij in eeuwenlange traditie werkte van Diego Velazquez’ Rockeby Venus en de beroemde mythologische schilderijen van koning Filips IV. De documenten van de rechtszaak zijn niet bewaard gebleven, maar zeker is dat Goya werd vrijgesproken. Bijzonder, aangezien zijn Maja schilderijen geen enkele mythologische verwijzing bevatten. Goya is hiermee de eerste kunstenaar die naaktschilderijen van een gewone vrouw maakte. Zelfs de toevoeging van schaamhaar -in de 19e eeuw een enorme obsceniteit- leverde geen veroordeling op.

Tussen 1812 en 1819 maakte Goya een schilderij over de publieke rechtszaken van de inquisitie. Het werkt toont een auto da fe, een rechtbank van de Spaanse inquisitie. Het doel van deze religieuze rechtbanken was het publiekelijk vernederen van ketters. Op het schilderij dragen de vier verdachten daarom een witte puntmuts en een mantel waarop hun vergrijpen staan geschreven. Om hen heen zitten rijen met geestelijken. De verdachte voor de rechter heeft zijn hoofd gebogen van schaamte en berouw. Goya baseerde het schilderij op zijn eigen ervaringen met de inquisitie.

**Diego Velazquez –** Rockeby Venus
**Francisco de Goya –** Auto da fe

Andere Maja’s

Goya schilderde ook Maja’s op een balkon met op de achtergrond mannen in donkere kleding. Wat zijn dit voor een vrouwen? Vaak is gesuggereerd dat het hofdames of minnaressen waren van edellieden. De vrouwen dragen traditionele kleding met rijkversierde mantillas. Juist doordat ze de hoofdsluiers strak trekken om hun boezem benadrukken ze hun vrouwelijke vormen. De schilderijen dienden als inspiratie van Edouard Manets ‘Le Bacon’, die de balkonscene verplaatste naar een Parijs tafereel. Later werd dit werk op zijn beurt, weer geparodieerd door René Magritte. Goya’s Maja-schilderijen zijn zo een voortdurende bron van inspiratie voor kunstenaars uit alle tijden.