Onder de Loep

Schilderde Judith Leyster in naam van haar man?

Judith Leyster is de belangrijkste vrouwelijke kunstenaar van de Nederlandse Gouden Eeuw. Ze werd opgeleid door Frans Hals en had een succesvol eigen atelier totdat ze trouwde met Jan Miense Molenaer. Maar stopte ze echt met schilderen? Of werkte ze stiekem toch verder?

Judith Leyster – Zelfportret

In 1630 trok Judith naar Haarlem om in de leer te gaan bij de beroemde portretschilder Frans Hals. Leyster had veel talent, want het was niet voor iedereen weggelegd om als leerling aangenomen te worden. In het atelier van Hals ontwikkelde Leyster zich snel. In haar schilderijen is de losse toets van Hals te herkennen. Ze moet op goede voet met Hals hebben gestaan, want ze diende als doopgetuige bij de doop van Hals’ dochter Maria.

Romance
Frans Hals had een groot atelier waar tientallen leerlingen werkten. De portretten van Hals waren populair en zijn grote atelier maakte het mogelijk veel opdrachten tegelijk aan te nemen. Tegelijk met Leyster werkten waarschijnlijk ook Jan Miense Molenaer en Adriaan Brouwer in zijn atelier. Het tweetal specialiseerde zich in genrestukken waarin vrolijke boerderijen en drinkgelagen worden afgebeeld.

Judith Leyster en Miense Molenaer konden het goed met elkaar vinden en werden verliefd. Je ziet hun schilderijen steeds meer naar elkaar toe groeien. Jan Miense Molenaer leerde dankzij Leyster betere portretten te schilderen, terwijl Leyster juist meer genrestuken ging maken.

Sint Lucasgilde
In 1633 begon Judith Leyster haar eigen atelier en werd ze opgenomen in het Haarlemse St Lucasgilde. Dit was erg bijzonder, want op dat moment was er geen andere vrouw in het gilde actief. Soms wordt gespeculeerd dat het zelfportret waar ze met schilderspalet in haar hand op staat, heeft gediend als haar meesterstuk om het gilde te worden toegelaten. Haar nonchalante houding en vrolijke lach geven een beeld van een zelfverzekerde vrouw.

Als onafhankelijke kunstenaar raakte ze in 1635 in conflict met Frans Hals. Ze had een leerling  aangenomen, die na korte tijd overliep naar het atelier van Hals. Frans Hals had dit toegestaan. Leyster eiste daarom de betaling van een kwart-jaar lesgeld. Uiteindelijk kreeg ze gelijk en werd 4 gulden betaald. Judith Leyster liet duidelijk niet over zich heen lopen.

Oeuvre
Het oeuvre van Judith Leyster kenmerkt zich door een mix van portretten en genrekunst. Probeerde ze mensen levensecht te portretteren? Of maakte ze schilderijen van algemene ‘types’? Het is tegenwoordig moeilijk te achterhalen. Haar schilderijen combineren de lichtval van Hendrick ter Brugghen, de losse penseelstreek van Frans Hals en de vrolijkheid van Jan Miense Molenaer.

Er zijn grofweg 40 schilderijen bekend die aan Judith Leyster kunnen worden toegeschreven. Vrijwel al deze werken werden gemaakt voor 1636, het jaar dat ze trouwde met Jan Miense Molenaer. Na haar huwelijk stopte ze met haar eigen atelier en regelde ze de zaken voor haar man. Ze deed de boekhouding en hielp hem opdrachten binnen te halen.

Jan Miense Molenaer – Huwelijk van Willem van Loon en Margaretha Bas

Huwelijk
Toch is het de vraag of Judith Leyster helemaal stopte met schilderen na haar huwelijk met Jan Miense Molenaer. Het is bijna niet voor te stellen dat deze talentvolle zelfstandige vrouw geen kwast meer aan zou raken. Meerdere kunsthistorici denken dat Leyster gewoon bleef doorwerken in Miense Molenaer’s atelier.

Hij kreeg bijvoorbeeld de grote opdracht om een groepsportret te maken voor het huwelijk van Willem van Loon en Margaretha Blas. Waarschijnlijk werkte Leyster mee aan de portretten van de huwelijksgasten. Het is tegenwoordig moeilijk te achterhalen aan welke werken Leyster heeft meegewerkt. Maar het is tekenend dat werken tegenwoordig allemaal op naam van Miense Molenaer staan. Met vrouwenemancipatie was het in de 17e eeuw niet zo goed gesteld!

1 reactie op “Schilderde Judith Leyster in naam van haar man?

  1. Hallo mijnheer Jeroen de Baaij,
    Heel veel dank voor deze mooie en interessante Nieuwsbrief over Judith Leyster.
    Grtz

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: