Frankrijk vereerde Maria met 14 schilderijen over haar leven

Koning Lodewijk XIII besloot dat Frankrijk gewijd was aan de maagd Maria. Sindsdien was de Notre Dame het middelpunt van de Maria-verering in Frankrijk. Philippe de Champaigne, Jacques Stella en Charles Poeson ontwierpen 14 wandtapijten over het leven van Maria voor de kathedraal.

Op 21 november herdenkt de katholieke kerk de presentatie van Maria in de tempel. De dag markeert het begin van Maria’s leven in dienst van God. Volgens de legendes over het leven van Maria, besloten haar ouders Joachim en Anna haar op driejarige leeftijd naar de tempel in Jeruzalem te brengen. Ze waren dankbaar dat God hen met een dochter had verblijd. Maria zou daarom tot haar twaalfde in tempel blijven om les te krijgen over het geloof. Later werd deze tijd als voorbereiding gezien voor Maria’s rol als moeder van de kerk. Het verhaal toont veel gelijkenissen met de presentatie van Jezus in de tempel, waardoor er verbondenheid van Jezus en Maria als hoeders van het geloof wordt benadrukt.

Presentatie van Maria in de Tempel

In 1638 wijdde de katholieke koning Lodewijk XIII Frankrijk aan de Maagd Maria, nadat hij de Franse protestanten (Hugenoten) had verslagen bij het beleg van La Rochelle. De Notre Dame werd de centrale plaats voor de verering van Maria. Lodewijk XIII gaf Philippe de Champaigne de opdracht om een schilderij van zijn gelofte te maken (De gelofte van Lodewijk XIII). Kardinaal Richelieu, de premier van Frankrijk, bestelde een reeks wandtapijten over het leven van Maria. De veertien scènes werden uitgevoerd door het atelier van Pierre Damour in Parijs en kwamen prominent in het koor van de Notre Dame te hangen.

Philippe de Champaigne (2), Jacques Stella (1) en Charles Poerson (11) maakten de ontwerpen voor de veertien tapijten. Om toch eenheid in de schilderijen te krijgen gebruikten de kunstenaars steeds dezelfde kleding voor Maria: een rode onderjurk met een blauwe mantel. Jozef kreeg een gele mantel over een blauw gewaad. Daarnaast zijn de wolkenpartijen en de Griekse zuilen terugkerende elementen in meerdere schilderijen.

Details

Pierre de Champaigne nam het ontwerp van het tapijt over de presentatie van Maria in de tempel voor zijn rekening. Zijn ontwerpschets, het tapijt en een schilderij zijn bewaard gebleven. De jonge Maria loopt de trap op richting de priester en de tempelgeleerden. Onderaan de trap staan Joachim en Anna. Het is een symbolische afscheid van haar ouders en de overgang naar haar opvoeding in de leer van God. Champaigne voegde daarom allerlei symbolische verwijzingen toe, zoals het Lam Gods op de voorgrond en de Bijbel achter de priester.

In de schets zijn zelfs extra details te zien, die in het uiteindelijke werk zijn verdwenen. Zo tekende hij op de voorgrond een kooitje met duiven, een verwijzing naar het Joodse gebruik om duiven te offeren aan God (in plaats van de oudste zoon priester te laten worden). Ook de vrouw op de achtergrond, die een mand met vruchten op haar hoofd draagt en de bedelaar op de voorgrond zijn in het schilderij verdwenen.

Wat gebeurde er met de tapijten?

Tijdens de renovatie van het koor van de Notre Dame in 1717, werd besloten om de wandtapijten niet meer tentoon te stellen. Even raakten de tapijten verspreid over verschillende Parijse kerken, maar in 1739 kocht de kathedraal van Straatsburg de gehele set. Sindsdien zijn de 14 wandtapijten over het leven van Maria ieder jaar in de kerstperiode in de kathedraal van Straatsburg te zien.

De schilderijen die dienden als ontwerpen voor de tapijten zijn onderdeel van de nationale kunstcollectie van Frankrijk. Omdat het Louvre niet de ruimte heeft om al deze schilderijen tegelijk te tonen zijn ze verspreid geraakt over heel Frankrijk. Het schilderij van de presentatie van Maria in de tempel hangt in het Musée des Beaux Arts in Arras. Andere schilderijen uit de serie zijn terecht gekomen in Toulouse, Narbonne en Caen.