Gauguin herkende zich in de doodsangst van Jezus op de Olijfberg

Op de avond voor de kruisiging werd Jezus overvallen door doodsangst. Hij vroeg God om kracht in een gebed op de Olijfberg. Paul Gauguin herkende zich in de eenzaamheid van Jezus. Hij gebruikte daarom zijn zelfportret voor zijn schilderij van het Bijbelverhaal over Jezus op de Olijfberg.

Volgens het evangelie van Matteüs ging Jezus na het laatste avondmaal een stuk wandelen in de tuin van Getsemane aan de voet van de Olijfberg. De apostelen Petrus, Johannes en Jacobus de meerdere gingen met hem mee. Omdat Jezus wist welke dood hem te wachten stond, raakte hij enorm van slag. In een moment van doodsangst, vroeg hij God om hulp: ‘Vader, als het mogelijk is, laat deze beker dan aan mij voorbijgaan!’. Even was zijn angst groter dan zijn wil om het geloof te verspreiden.

Toen hij terugkwam van zijn gebed, trof hij de apostelen slapend aan. Teleurgesteld dat ze niet wakker waren gebleven, kwam Jezus weer tot zichzelf. Hij besloot nogmaals te bidden: ‘Vader, als het niet mogelijk is dat deze beker aan mij voorbijgaat, laat het dan gebeuren zoals u het wilt.’ Zijn kracht was teruggekeerd en hij gaf zich over aan de wil van God. Kort hierna werd Jezus gearresteerd.

Kunstgeschiedenis

Al vanaf de Renaissance is het Bijbelverhaal van het gebed van Jezus in de tuin van Getsemane een favoriet onderwerp van kunstenaars. Andrea Mantegna maakte meerdere schilderijen waarin Jezus zit te bidden naast de slapende apostelen. De engelen in de lucht staan symbool voor God, die niet zelf wordt afgebeeld. Op de achtergrond komt Judas aanlopen met een stoet soldaten om Jezus te arresteren.

De slapende apostelen benadrukken de eenzaamheid van Jezus. Hij moet met zijn dood het ultieme offer brengen voor het geloof. Het korte moment van zwakte is zeer invoelbaar. Gelovigen konden zich aan het gevoel van eenzaamheid relateren. De emotionele scene geeft kracht om in moeilijke momenten door te zetten. Net zoals Jezus die uiteindelijk zijn doodsangst overwint.

Gauguin als Jezus

Gauguin was geraakt door de eenzaamheid van Jezus in de tuin van Getsemane. Hij zag in Jezus een man die vocht voor zijn idealen en hierbij de hele wereld moest overtuigen. Voor Gauguin was dit een mooi metafoor voor zijn eigen positie in de kunstwereld. Het is nu niet meer voor te stellen, maar in 1889 was de stijl van Gauguin niet geliefd. Zijn meest recente tentoonstellingen in Parijs waren een mislukking en hij voelde zich onbegrepen.

In het schilderij ‘Jezus op de Olijfberg’ toont Gauguin zichzelf daarom in de rol van Jezus. Hij benadrukt het contrast tussen zichzelf en de harde buitenwereld met zijn kleurgebruik: Warme kleuren voor zijn zelfportret in de voorgrond en koele kleuren voor het landschap op de achtergrond. De bomen in het schilderok lijken ook niet op olijfbomen, maar waren gebaseerd op de tropische bomen die hij kende van Martinique.

Waar het verhaal van Jezus op de Olijfberg in de Renaissance werd gebruikt om mensen te sterken in hun geloof, is het Bijbelverhaal voor Gauguin een middel om zijn eigen verhaal te vertellen. Niet het geloof, maar de gedeelde emotienele ervaring, maakte het verhaal voor Gauguin relevant.

Volg de Kunstbijbel!