We herdenken op Goede Vrijdag de kruisiging van Jezus. Tintoretto schilderde de kruisiging van Jezus op een gigantisch schilderij vol met mensen en verstopte Bijbelse verwijzingen. Dobbelende soldaten, een spons met wijnazijn en twee misdadigers. Ken jij alle verhalen over de kruisiging?
Nadat Jezus ter dood veroordeeld was door Pontius Pilatus, werd hij bespot en beschimpt. Hij werd gegeseld, kreeg een doornenkroon en begon zijn lange kruisweg over de Via Dolorosa. Met het zware kruis op zijn schouder liep hij door de stad, totdat hij aankwam op de Golgotha-berg. Hier werd hij gekruisigd samen met twee misdadigers. De kruisiging van Jezus is het dramatische slotstuk van de passie-week in Jeruzalem.
Druk schilderij
Tintoretto schilderde de Kruisiging van Jezus als onderdeel van een grote serie over het leven van Christus in de Scuola San Rocco in Venetië in 1565. In deze tijd was het schilderen van grootse taferelen met veel personages populair, zoals in de Maaltijd te Kana van Paolo Veronese. De veelheid van bewegende figuren vormen in Tintoretto’s schilderij een sterk contrast met de kalme Jezus aan het kruis. De lijdende messias krijgt een goddelijke uitstraling doordat hij alles rustig lijkt te ondergaan en te overzien.
Tintoretto geeft ook de kruisiging van de twee misdadigers weer, die tegelijkertijd met Jezus gestraft werden. Hij haalt een slim trucje uit door alle drie op een ander moment van de kruisiging weer te geven. Terwijl Jezus al hangt, wordt de linker misdadiger omhoog getrokken en moet de misdadiger rechts nog aan het kruis genageld worden. Al deze stappen heeft Jezus ook ondergaan. Tintoretto laat op deze manier eigenlijk de verschillende stadia van Jezus’s kruisiging zien.
Wie is wie?
Onderaan het kruis staat een groepje volgelingen die rouwen om de dood van Jezus. Het is niet eenvoudig om iedereen te herkennen, maar de vrouw in het blauw/rood is Maria. Om haar heen zitten mogelijk haar stiefzussen Maria Cleophas en Maria Salome. De man die omhoog kijkt is apostel Johannes en voor hem knielt Nicodemus, de man met de baard. Nicodemus was een heilige de ook bij de begrafenis van Jezus aanwezig was. De jonge vrouw die omhoog kijkt is waarschijnlijk Maria Magdalena. Tintoretto kiest ervoor om alle betrokkenen menselijk weer te geven, zonder aureolen of andere symbolen van heiligheid. Hierdoor is het makkelijker om je als toeschouwer in te leven in hun verdriet.
Het grote formaat van het schilderij geeft Tintoretto de mogelijkheid om meerdere kleine verhalen uit de Bijbel toe te voegen. Zo is linksachter een groep soldaten te zien met een rode vlag met ‘SPQR’, een verwijzing naar de Romeinse machtshebbers die Jezus veroordeelden. Ook is de hele scene bij nacht afgebeeld, omdat volgens de evangeliën van Marcus, Matteüs en Lucas het hele land 3 uur lang donker werd tijdens de kruisiging. Voor katholieken is dit een signaal van God, maar wetenschappers denken aan een zonsverduistering.
Bijbelse verwijzingen
Rechtsonder het kruis zijn twee mannen te zien met dobbelstenen. Volgens alle vier de evangelies dobbelden de soldaten om de kleding van Jezus. Voor de dobbelende soldaten is een man bezig om een gat te graven. Hier zal het kruis in worden gezet van de misdadiger, die rechts aan het kruis wordt genageld.
Een opvallend tafereel is de groep soldaten die Jezus een spons aanreikt. Volgens de evangeliën is deze spons gedrenkt in zure wijn. De betekenis hiervan is onduidelijk. Mogelijk proberen ze met alcohol de pijn te verdoven, maar andere beweren juist dat dit is om extra pijn te doen aan zijn wonden. Volgens het evangelie van Johannes zou Jezus aan het kruis roepen dat hij dorst heeft. Na het drinken van de wijn, zou hij zijn hoofd laten hangen en overlijden. Kijk met de verhaal in je hoofd nog eens naar het schilderij. Wat denkt u? Misschien is het al gebeurd….
Volg de Kunstbijbel!
Volg de kunstbijbel!
Kerkelijk jaar
Geboorte van Jezus (25 december) – de Kindermoord in Bethlehem (28 december) – de Besnijdenis van Jezus (3 januari) – Driekoningen (6 januari) – de Doop van Jezus (zondag na Drie Koningen) – het Huwelijk te Kana (tweede zondag na Drie Koningen) – de Presentatie in de Tempel (2 februari) – de Vlucht naar Egypte (17 februari) – Wonderen van Jezus – Annunciatie (25 maart) – de Visitatie (31 mei) – Geboorte van Johannes de Doper (24 juni) – Herrijzenis van Lazarus (29 juli) – de Transfiguratie (6 augustus) – Maria-Hemelvaart (15 augustus) – Kroning van Maria (22 augustus) – Onthoofding van Johannes de Doper (29 augustus) – Geboorte van Maria (8 september) – Allerheiligen (1 november) – Allerzielen (2 november) – Presentatie van Maria in de Tempel (21 november) – Christus Koning (laatste zondag van het kerkelijke jaar) – Onbevlekte Ontvangenis (8 december) – het Laatste Oordeel
Paascyclus
Palmpasen – de Tempelreiniging – het Laatste Avondmaal – Jezus op de Olijfberg – de Kruisweg – de Kruisiging – de Kruisafneming – de Wederopstanding – Noli me tangere – de Ongelovige Thomas – Hemelvaart – Pinksteren – Heilige Drie-Eenheid
Het moeilijkst te verstaan gedeelten in/uit het NT zijn de vermelde Kruisdood en Opstanding,hier met hoofdletters aangeduid als zijn uitzonderlijke fenomenen vanwege de uniek geachte positie van die Jezus;objectief blijven dit ongrijpbare raadsels en voor zover subjectief verstaan ,als bevrijdende betekenis in eigen leven,verkrijgen deze ‘feiten ‘ onmisbare uniciteit;eigenlijk vallen deze gebeurtenissen buiten elk rationeel kader,en kunnen pas verstaanbaarheid krijgen in de existentiele diepte van een mensenleven,waarin hij/zij op de eigen doodsgrens verkeert en waarin dankzij genadige bemiddeling zich een reddend alternatief manifesteert,alleen te herleiden door wat kennelijk via die Kruiseling en Opgestane openbaar is geworden;het is een levenswonder wanneer zich die gave van redding en bewaring aan/in een mens voordoet,Jan Hoekstra