Wat heeft Allerzielen te maken met de Dag van de Doden?

In de katholieke kerk is Allerzielen een moment van rouw en herdenking. Mensen bidden en brengen een bezoek aan het graf van dierbare overledenen. Maar in Mexico viert men de doden juist met skeletten, bloemen en eten. Wat is de oorsprong van dit Mexicaanse kleurrijke feest? En wat heeft het te maken met Allerzielen?

In de Disney Pixar film Coco daalt hoofdpersoon Miguel af naar het dodenrijk voor een muzikaal spektakel. De film speelt op de Mexicaanse Dag van de Doden (Dia de los Muertos). Tijdens dit jaarlijkse festival worden doden herdacht met voedseloffers. Hoewel het feest een precolumbiaanse oorsprong heeft in de inheemse tradities van de Mexicaanse volken, wordt het gevierd op de katholieke feestdag Allerzielen. Waarom is dit zo?

Allerzielen

Op 2 november herdenkt de katholieke kerk jaarlijkse alle doden. Nabestaanden bidden voor zielen die zich in het vagevuur bevinden, zodat ze in de hemel zullen worden opgenomen. Hoewel er al eeuwenlang tradities bestonden rondom het herdenken van de doden, werd Allerzielen pas sinds 1008 een officiële herdenkingsdag in het bisdom van Luik. Later verspreidde het feest zich over heel Europa.

Schilderijen over Allerzielen spelen zich vaak af op begraafplaatsen. We zien nabestaanden, vaak in zwart gekleed, hun doden herdenken. Vaak wordt het verlies benadrukt door de mensen eenzaam af te beelden, alleen achtergebleven na de dood van hun geliefden. In bovenstaand schilderij van Jakub Schikaneder zien we een rouwende vrouw naast een rouwkrans. Bouguereau schilderde twee vrouwen in rouwkleding aan een graf.

Dia de los Muertos – de Dag van de Doden

De stemmige schilderijen van het katholieke Allerzielen zijn een groot contrast met de felgekleurde Dag van de Doden. In Mexico worden graven juist versierd met bloemen, fruit en skeletten. Totaal anders dan Allerzielen zou je zeggen? Toch besloten de Spanjaarden bij de inname van Mexico het feest te verplaatsen naar 1 en 2 november (Allerheiligen en Allerzielen). Het herdenken van de doden gebeurt in Mexico sindsdien in een soort mengelmoes van inheemse tradities en christelijke elementen.

Diego Rivera maakte verschillende fresco’s van de Mexicaanse Dag van de Doden. Tussen 1923 en 1928 schilderde Rivera een serie van 100 fresco’s voor het ministerie van onderwijs (Secretaría de Educación Pública) over de cultuur, bevolking en industrie van Mexico. In de serie laat Rivera de twee aspecten van de Dag van de Doden zien: het feest met muziek en skeletten en de herdenking met offers op de begraafplaats.

Diego Rivera

In 1947 waagde Diego Rivera zich nogmaals aan een fresco waarin de Dag van de Doden een hoofdrol speelt. In Droom van een zondagmiddag in Alameda Central Park staat de karikaturist José Guadalupe Posada centraal met zijn favoriete karakter La Catrina. Gebaseerd op de skeletten van de Dag de van Doden moet La Catrina een rijke vrouw voorstellen tijdens het Porfiriaat, de dictatuur van Porfirio Díaz. De vrouw is een skelet in dure kleren om te laten zien dat rijken ondanks hun geld niet beschermd waren tegen de dood.

Rivera schilderde alle belangrijke figuren uit de Mexicaanse geschiedenis op het denkbeeldige feestje in het park. Van de Spaanse ontdekkingsreiziger Hernan Cortez en de Oostenrijkse keizer Maximiliaan I tot de vrijheidsstrijder Emiliano Zapata. Maar ook schrijvers en schilders, waaronder hijzelf en Frida Kahlo, kregen een plekje op de fresco. Rivera organiseerde zo een herdenking voor de overleden Mexicaanse helden.