Wereldfaam

Hoe Marianne het symbool van Frankrijk werd (mede) dankzij Delacroix

Jaarlijks viert Frankrijk op 14 juli de nationale feestdag met een militaire parade en vuurwerk. Overal wapperen Franse vlaggen en ook zien we afbeeldingen van Marianne, de Franse verpersoonlijking van de vrijheid. Marianne ontstond in de Franse revolutie, maar werd populair dankzij een schilderij van Eugène Delacroix. Het doek was zo revolutionair, dat de Franse regering het niet wilde tentoonstellen uit angst voor een opstand!

“De Vrijheid leidt het volk” is het beroemdste schilderij van Eugène Delacroix. Het doek van een barricade waarop een ontblote vrouw met een Franse vlag zwaait tussen de opstandige burgers, is een iconisch beeld van de Franse revolutie. Maar het werk toont niet de beroemde bestorming van de Bastille in 1789, die herdacht wordt op 14 juli. Delacroix schilderde het werk in 1830 na Frankrijk’s tweede revolutie: de juli-revolutie.

Na de val van het keizerrijk van Napoleon werd in 1814 de Franse monarchie hersteld. Lodewijk XVIII, de broer van de onthoofde Lodewijk XVI, werd koning van Frankrijk en bracht rust in het land. De hervormingen gingen echter voor veel burgers niet snel genoeg. Toen de opvolger van Lodewijk XVIII, koning Karel X, in 1830 verdere vrijheidsbeperkende maatregelen aankondigde, sloeg de vlam in de pan. In de straten van Parijs ontstonden rellen en de belangrijke gebouwen van de stad werden ingenomen door het volk.

Salon van 1831

De juli-revolutie van 1830 zorgde ervoor dat koning Karel X werd afgezet. Veel kunstenaars schilderden de belangrijkste gebeurtenissen uit de strijd. Op de salon van 1831 kregen schilderijen over de revolutie veel aandacht. De doeken van Hippolyte Lecomte toonden de belangrijkste gevechten en Eugène Devéria schilderde de benoeming van de nieuwe koning. In tegenstelling tot in 1789 werd er namelijk geen republiek gesticht door de revolutionairen, maar werd een nieuwe koning geïnstalleerd.

Oude koninklijke vlag van Frankrijk

Louis-Philippe, een achterneef van de oude koning, besteeg de troon als koning der Fransen. Hij liet zich niet kronen, maar legde een eed af aan het volk. Hij nam een simpele levensstijl aan en probeerde dichterbij het volk te staan. Ook nam hij afstand van oude symbolen en verving de koninklijk vlag voor de vlag van de revolutie: Blauw-Wit-Rood. Leon Cogniet toonde op de salon van 1831 een schilderij waarop de witte vlag verandert in de Franse driekleur.

Symboliek

Eugène Delacroix toonde op de salon zijn schilderij “de Vrijheid leidt het Volk”, waarin hij zich een meester toont in symboliek. Hij koos niet voor een specifieke gebeurtenis uit de revolutie van 1830, maar schilderde een allegorie op de revolutie. We zien burgers en bourgeoisie samen optrekken onder leiding van de vrijheid. Hij leende hiervoor een symbool uit de eerste van Franse revolutie van 1789: Marianne.

Marianne was de verpersoonlijking van de vrijheid. Delacroix schilderde haar met de revolutionaire Frygische muts en de Franse driekleur in haar hand. In haar andere hand draagt ze een wapen. De boodschap is duidelijk: ze bevrijdt het Franse volk van hun machthebbers. Delacroix toont in het schilderij zo het Franse motto: vrijheid, gelijkheid en broederschap.

Het werk was zo’n groot succes op de salon, dat de Franse regering het kocht voor 3.000 frank. Het doek zou in de troonzaal van het Palais du Luxembourg worden gehangen voor “burgerkoning” Louis-Philippe. Maar nadat het tijdelijk werd opgehangen in een museumzaal, vond men het doek te gevaarlijk vanwege de politieke boodschap. Nadat in 1832 opnieuw opstand uitbrak, werd het schilderij teruggegeven Delacroix. Het doek was te opruiend! Pas na de derde Franse revolutie in 1848 werd het schilderij weer tentoongesteld.

Eugene Delacroix - de Vrijheid leidt het volk

Marianne

In de Franse revolutie van 1789 werd Marianne gekozen als nieuw symbool van Frankrijk. Ze verving hiermee de lelie van de Franse monarchie. Toch waren veel revolutionairen niet blij met Marianne. De deugdelijke vrouw was een allegorie voor de vrijheid, maar veel Franse zagen liever een minder abstracte weergave van de republiek. Marianne was als symbool van de natie niet politiek genoeg.

Na het herstel van de monarchie in 1814 raakte Marianne in de vergetelheid, totdat Delacroix haar gebruikt in zijn beroemde schilderij. De Marianne van Delacroix was niet vreedzaam, maar streed samen met het volk. Delacroix bracht Marianne zo weer onder de aandacht van de Fransen. Tijdens de derde republiek werd ze daarom omarmd door het Franse volk. Haar beeld verscheen op het Place de la République en de Place de la Nation in Parijs. Ook diende ze als voorbeeld voor het Vrijheidsbeeld in New York.

“De Vrijheid leidt het Volk” was een inspiratie voor veel andere kunstenaars. Schrijver Victor Hugo gebruikte het schilderij als voorbeeld voor de barricade-scene in Les Miserables. Veel mensen zullen schilderij tegenwoordig kennen als cover van het Coldplay album Viva la Vida. Maar bovenal blijft Delacroix’s Marianne het symbool van de Franse revoluties en de vrijheid van het volk. De Franse overheid heeft Marianne daarom opgenomen in het officiële logo van de overheid.

Meer artikelen over wereldberoemde kunstwerken:

1 reactie op “Hoe Marianne het symbool van Frankrijk werd (mede) dankzij Delacroix

  1. Jp Bonneux

    Kan het zijn dat Gustaaf Wappers, kunstschilder van de Belgische Revolutie in 1830, in 1835 een bijna evenzo kunstwerk creëerde als dat van ‘Marianne’? De opbouw van het kunstwerk, de vlag, het rondom gebeuren en het centraliseren van bepaalde figuren gelijken sterk op mekaar. Was er beïnvloeding van de ene naar de andere kunstenaar? Of zit ik verkeerd met mijn veronderstelling,

Geef een reactie

%d bloggers liken dit: