Mary Cassatt en Edgar Degas zijn allebei beroemd geworden als impressionisten, maar ze worden zelden in één adem genoemd. Toch werkten ze nauw samen, beïnvloedden ze elkaars techniek en pasten ze zelfs elkaars schilderijen aan. Hoe zag deze samenwerking eruit?
In 1877 ontmoette de Amerikaanse kunstschilder Mary Cassatt de impressionist Edgar Degas. Het zou haar leven veranderen. Cassatt was klassiek opgeleid in de ateliers van Jean-Léon Gérôme en Thomas Couture en had zich in 1874 definitief in Parijs gevestigd. Ze maakte portretten en had zelfs meerdere malen geëxposeerd op de officiële salon. Maar na haar ontmoeting met Degas gooide ze het over een andere boog: ze begon te werken met het impressionisme.
Tentoonstelling
Op uitnodiging van Degas exposeerde Cassatt 12 schilderijen op de 4e tentoonstelling van de impressionisten in 1879. Topstuk was een schilderij van een jong meisje in een blauwe leunstoel. Onderuitgezakt, kijkt het meisje om haar heen. Het is een herkenbaar tafereel voor jonge ouders. Haar nette kleding, met sokken, rok en haarband in dezelfde stof, kunnen de kinderlijke verveling niet verhullen. Het hondje is Baptiste, de Brusselse griffon van Mary Cassatt.
In een brief uit 1903 schreef Mary Cassatt dat ze bij het maken van het schilderij hulp had gekregen van Edgar Degas. Lang was onduidelijk wat ze hiermee bedoelde. Maar een paar jaar geleden bleek bij röntgenonderzoek van het schilderij dat Degas de achtergrond heeft veranderd. Cassatt schilderde oorspronkelijk een rechte achtergrond (blauwe lijn), maar Degas besloot een hoek in de kamer te leggen (rode lijn). Hij zorgde zo voor meer diepte in het schilderij. Wie goed kijkt op de röntgenfoto ziet dat Cassatt op de achtergrond nog een tweede hond heeft afgebeeld, mogelijk was dit ook een poging om meer dieptewerking te krijgen. Maar ze werkte de hond weg op het uiteindelijke schilderij.
Röntgenfoto met wijziging van Degas / Detail van hond
Invloed op Degas
Sommige kunsthistorici hebben voorgesteld dat Mary Cassatt een leerling van Degas is geweest. Toch zijn er geen bronnen waaruit dit blijkt. Waarschijnlijker is het dat Cassatt en Degas goed bevriend waren. Ze kwamen beide uit een welgesteld milieu. Bovendien had Degas familie in de Verenigde Staten wonen, dus zal hij zeker geïnteresseerd zijn geweest in Cassatts geboorteland.
Ook in artistiek opzicht hadden ze een gelijkwaardige uitwisseling van ideeën. Zo gebruikte Mary Cassatt een bijzondere combinatie matte kalkverf en metaalverf voor een schilderij van een vrouw met een waaier. Een jaar later is dezelfde verf terug te vinden op een doek van Degas: “Portret van een vrouw na een gekostumeerd bal”. Degas imiteerde dus ook de werken van Cassatt.
Edgar Degas – Portret van een vrouw na een gekostumeerd bal
Japanse invloeden
De waaier op het schilderij van Cassatt verraadt de invloed van Japan. Het land was tussen 1635 en 1854 geïsoleerd van de rest van de wereld, vanwege het zogenaamde Sakoku-beleid. Japan probeerde zo buitenlandse en religieuze invloeden buiten de samenleving te houden. In de tijd van Cassatt en Degas waren de grenzen net weer geopend en kwamen voor het eerst Japanse producten, zoals waaiers, naar Europa. Cassatt schilderde de waaiers op meerdere van haar schilderijen, onder andere de serie die ze maakte over de Opéra.
Degas ging zelfs nog een stap verder. Hij begon zelf ontwerpen voor waaiers te maken, waarop zijn favoriete danseresjes ook terugkwamen. De meisjes zitten op het toneel tussen de decorstukken, die abstracte vormen en felle kleuren kregen. Degas gebruikte hiervoor pastelkrijt en geen kalkverf, maar het effect was hetzelfde: de tekeningen hebben weinig dieptewerking.
Edgar Degas – Waaiers met danseresjes
Prenten
Ook het gebrek aan diepte op de waaiers was beïnvloed door Japan. Op grote schaal kwamen Japanse prenten van ontwerpers als Hokusai en Hiroshige naar Europa. Het bekendste voorbeeld hiervan is de Golf van Hokusai. De prenten hadden weinig dieptewerking, asymmetrische composities, gekke afsnedes aan de rand en maakten vaak gebruik van vogelperspectief. In de waaiers van Degas zie je hiervan voorbeelden: je ziet het tafereel van bovenaf en soms zijn hele danseresjes van de rand afgesneden.
In het voorjaar van 1890 bezocht Cassatt samen met Degas een grote tentoonstelling van Japanse prenten in de École Nationale des Beaux-Arts in Parijs. Na afloop maakte ze haar eigen serie prenten in Japanse ukiyo-e stijl. Ze koos voor vrouwen, die bezig zijn met dagelijkse bezigheden: wassen, opmaken, zorgen voor de kinderen, kletsen bij een kopje thee of het schrijven van brieven. De serie geeft zo een beeld van het leven van de moderne Franse vrouw.
Mary Cassatt was niet de enige vrouw in de kring van de impressionisten, maar ze nam wel een eigen positie in. Ze experimenteerde ze met nieuwe technieken en materialen. Haar serie prenten in Japanse stijl laat dat het duidelijkst zien: het was een bewuste artistieke keuze, uitgevoerd met zekerheid en originaliteit. Hierdoor was ze ook een interessante kunstvriend voor Degas. Cassatt leerde van Degas, maar Degas leerde ook van haar. Dat wederzijdse respect tekent haar positie: geen volgeling, maar een gelijkwaardig vakgenoot.
Meer artikelen lezen?
Lees ook onze andere artikelen waarin we bijzondere kunstwerken onder de loep nemen:
