Bloemen en koud badwater: Ophelia van John Everett Millais

Het beeldschone schildersmodel Lizzy Siddal moest urenlang verkleumd in een badkuip liggen. Ze poseerde voor een schilderij over Shakespeare’s toneelstuk Hamlet van John Everett Millais. De poseersessie als Ophelia leidde tot een tragisch einde van haar leven.

John Everett Millais had een plan voor een groot schilderij over de dood van Ophelia . In de beroemde scene uit het toneelstuk Hamlet van William Shakespeare verdrinkt Ophelia in een poeltje in het bos. Millais had daarom een badkuip met water gevuld en zijn model, de knappe Lizzy Siddal, een antieke trouwjurk aangetrokken. Uren lag ze in het ijskoude water, terwijl Millais haar tekende.

**John Everett Millais –** Tekening van Lizzy Siddal (links) en Ophelia (detail, rechts)

Pre-Rafaëllieten

Lizzy Siddal kwam uit een arme familie. Ze werkte in een hoedenwinkel in Londen, toen ze werd opgemerkt door Walter Howell Deverell. Deverell was samen met Dante Gabriel Rossetti, William Holman Hunt en John Everett Millais mede-oprichter van het Pre-Rafaëlitisch Broederschap. Samen schilderden ze symbolistische, literaire en mythologische onderwerpen in een geïdealiseerde Renaissance-achtige stijl. Siddal stond model voor meerdere kunstenaars uit de groep.

Millais’ scene uit Hamlet is een goed voorbeeld van de idealen van de Prerafaëlieten. Olieverf was in tubes beschikbaar gekomen. Daarom schilderden Millais graag in de openlucht (zoals de Franse Barbizonschilders). In de zomer 1851 trok hij naar de omgeving van Ewell om een landschap voor de achtergrond van het werk te schilderen. Hij schilderde een overhangende wilgenboom bij een poeltje. Op de voorgrond steekt riet uit het water omhoog.

Ophelia

Pas in de winter van 1851-1852 begon Millais aan de schildering van Ophelia, op basis van de tekeningen die hij van Siddal had gemaakt. Hij gebruikte een bijzondere techniek, waarin hij eerst een witte onderlaag schilderde. Terwijl het wit nog nat was, begon hij er in kleur overheen te werken. Deze aanpak zorgt voor de heldere kleuren, waar de schilderijen van de prerafaëlieten zo beroemd om zijn.

Literaire onderwerpen waren mateloos populair. Het schilderen van Ophelia uit Hamlet was een schot in de roos. De dramatiek van Ophelia’s onverklaarde dood (zie bovenstaand kader) werd benadrukt door de blik van Lizzy Siddal. Critici waren dol op het schilderij vanwege de symboliek. Millais gebruikte hiervoor bloemen: rozen voor de liefde, brandnetel en madeliefje voor lijden en onschuld; viooltjes voor trouw en kuisheid, klaprozen voor de dood en vergeet-me-nietjes voor herinnering. Millais schilderde de bloemen in de studio in het struikgewas, dat hij eerder buiten had geschilderd.

**Walter Deverell –** Twelfth Night, Act II, Scene IV
**William Holman Hunt –** Two Gentlemen of Verona, Valentine Rescuing Sylvia From Proteus

Elizabeth Siddal

De schoonheid van Siddal maakte haar een gewild model. Voordat Millais haar schilderde als Ophelia, had ze al model gestaan voor Deverell en Holman Hunt. Haar bijverdiensten als model, zorgde ervoor dat ze nog maar parttime in de hoedenwinkel hoefde te werken. In 1854 ontstond tijdens een poseersessie een verhouding met Dante Gabriel Rossetti. Hij schilderde Siddal meerdere keren als Beatrice, uit Dante’s Goddelijke Komedie.

Al snel raakte Siddal en Rossetti verloofd, maar het was een moeizame relatie. Een huwelijks werd keer op keer uitgesteld. De relatie met Rossetti gaf Siddal wel de kans om zelf te gaan schilderen. Toen kunstcriticus John Ruskin haar werk voor het eerst zag noemde hij haar een genie. Ruskin gaf haar een flink salaris, zodat ze kon stoppen als model en zich kon ontwikkelen als kunstschilder. In 1857 was de enige vrouwelijke exposant op de tentoonstelling van de Prerafaëlieten. Ze had een voorkeur voor Bijbelse onderwerpen, die ze uitwerkte in aquarellen.

**Dante Gabriel Rossetti –** Regina Cordium, Beata Beatrix, Portret van Elizabeth Siddal, The First Anniversary of the Death of Beatrice

Dood

Elizabeth Siddal had een zwakke gezondheid. Tijdens de poseersessie voor Ophelia werd het water zo koud, dat ze een longontsteking opliep. Haar familie dwong Millais om de doktersrekening te betalen. Na dit incident kreeg ze laudanum voorgeschreven van de arts. Het was het begin van een levenslange verslaving aan het middel.

In 1860 was er zo slecht aan toe, dat Ruskin en Rossetti bang waren voor haar leven. Rossetti snel naar haar toe en zodra ze wat was opgeknapt, trouwden ze alsnog. Na een huwelijksreis in Parijs raakte Siddal zwanger. Ze keek erg uit naar het moederschap, maar in 1861 werd haar dochtertje dood geboren. Het bracht Siddal in een diepe depressie, waardoor haar laudanum-gebruik verder toenam. Op 11 februari 1862 nam ze een overdosis en kwam om het leven op slechts 32-jarige leeftijd.