de Manosphere is verwarrend, ook in het Stedelijk Museum

De Manosphere is hot. Miljoenen jongeren laten zich beïnvloeden door online influencers, die traditionele ideeën over mannelijkheid verspreiden. Vaak opgepompte types, die met extreme uitspraken zoeken naar zo veel mogelijk views. Maar wat is deze zo gewenste mannelijkheid eigenlijk? Het Stedelijk Museum onderzoekt de Manosphere in een nieuwe tentoonstelling, maar blijft hangen in vage vergelijkingen en ingewikkelde teksten.

In een nieuwe documentaire duikt Louis Theroux “Inside the Manosphere”. Hij interviewt de populaire social media persoonlijkheid HS, ofwel Harrison Sullivan, bekend van het Tiktok account HSTikkyTokky. HS geeft fitness-tips, maakt reclame voor crypto-platforms, maar verheerlijkt vooral ouderwets vrouw-onvriendelijke gedachtegoed. Hij bedient hiermee een miljoenenpubliek op Tiktok, Instagram en YouTube in filmpjes en live-streams, soms wel 7 uur per dag.

Inside the Manosphere

Wie de filmpjes van HS volgt, krijgt een verwrongen beeld van de werkelijkheid. Hij doet het voorkomen alsof je slapend rijk wordt van crypto, met duizenden euro’s winst per week. In de filmpjes HS lijkt het bovendien alsof vrouwen zich graag aan hem onderwerpen, omdat hij krachtig en dominant overkomt. De sportschool speelt hierin een hoofdrol, want de mannelijke uitstraling is direct gekoppeld aan spiermassa. HS toont zijn rijkdom: dure horloges, mooie auto’s en een luxueus appartement. HS lijkt zich nergens af te vragen of vrouwen dominantie, uiterlijk vertoon en rijkdom echt zo aantrekkelijk vinden, dat is gewoon zo.

Het Stedelijk Museum zet hier nu een genuanceerder beeld tegenover. Het selecteerde 37 kunstenaars om de Manosphere te onderzoeken. Met de centrale vraag: Wat is mannelijkheid? Het resultaat is een gevarieerde groep kunstwerken, waarin mannen ook kwetsbaar, onzeker of zelfs vrouwelijk durven te zijn. De tentoonstelling past binnen de visie van directeur Rein Wolf, waarin steeds vaker tentoonstellingen over actuele maatschappelijke thema’s worden georganiseerd.

Stedelijk Museum

Niet alle kunstwerken in de tentoonstelling zijn meteen te begrijpen. Wat te denken van de vergulde afvalmaterialen van John Miller? Zijn installatie ‘Mourning for a World of Rubbish’ roept veel vragen op. Tussen de vergulde waterflessen en triomfbogen liggen wapens, die zouden verwijzen naar geweld -vooral door mannen- waarmee macht wordt afgedwongen. Maar verder is moeilijk te begrijpen wat dit met de Manosphere te maken heeft. Het lijkt eerder een cynisch commentaar op de Westerse consumptiemaatschappij. Het blijft hierdoor onduidelijk wat de makers nou precies onder de Manosphere verstaan.

Ook een portret van fotograaf Wolfgang Tillmans geeft weinig duidelijkheid. Oké, hij was een man, maar zijn werk bevraagt vaak machtstructuren en culturele invloeden. Hij is daarmee niet het typische voorbeeld van een man die conservatieve waarden propageert. Volgens het tekstbordje is Tillmans groot geworden in een door mannen gedomineerde neoliberale kunstwereld. Dat zal best, maar wat dit nou precies met de Manosphere van doen heeft?

Sociale Media

In de documentaire van Louis Theroux is goed te zien, hoe de Manosphere alleen zo groot kon worden door sociale media. Uitspraken van influencers als HS zijn vooral gericht op aandacht. Veel aandacht zorgt immers voor veel views, en daarmee meer inkomsten. Sociale media platforms houden zo de manosphere in stand, omdat extreme filmpjes versterkt worden door het algoritme. De mannelijkheid van HS is vooral een verdienmodel. Achter de schermen laat HS zich commanderen door zijn moeder en blijkt zijn peperdure appartement geen eigendom, maar gehuurd.

Juist dit aspect – de sociale media – blijft in het Stedelijk Museum onbesproken. Het Stedelijk Museum selecteerde voor kunstwerken uit de periode 1960-1990, ver vóór de opkomst van Instagram en Tiktok. De tentoonstelling is hierdoor een stuk minder actueel, dan het had kunnen zijn. Meer dan over de Manospere, gaat de expositie over genderidentiteit.

Vooroordelen

Hans Eijkelboom vroeg in de jaren 70 vrouwen om hun ideale man te beschrijven. Vervolgens fotografeerde Eijkelboom zichzelf volgens de beschrijving van de vrouwen met behulp van kleding, pruiken en plaksnorren. Het is een schitterende serie waarin opvalt hoe gewoon de mannen zijn, heel anders dan de sportschool-types uit de filmpje van HSTikkyTokky. Het geeft te denken: klopt het beeld dat de manosphere geeft van de ideale man wel?

In de kern gaat Beyond the Manosphere daarom niet over conservatieve waarden of online propaganda, maar vooral over vooroordelen. De tentoonstellingsmakers blijken hier zelf ook niet helemaal vrij van, want op meerdere tekstbordjes wordt technologie direct gekoppeld aan mannelijkheid. Niet terecht, want het aantal bedrijven van vrouwelijke tech-ondernemers is stijgende. Misschien wordt het daarom tijd voor een meer hedendaagse blik op de Manosphere in het Stedelijk Museum, met kunstenaars van nu in plaats van werk van decennia geleden, maar vooral met minder vooroordelen.