Een haven vol impressionisme: Le Havre in Singer Laren

De Normandische havenstad Le Havre speelde een sleutelrol in het ontstaan van het impressionisme. Deze zomer brengt Singer Laren de collectie van het Musée André Malraux uit Le Havre naar Nederland. Naast favorieten als Monet en Renoir ontdek je er ook lokale helden als Eugène Boudin en Raoul Dufy.

In het Singer Museum in Laren is deze zomer de kunstcollectie van het Musée André Malraux in Le Havre te gast. Dit museum in de Franse kunstplaats heeft na het Musée d’Orsay de op een na grootste collectie impressionistische kunst van Frankrijk. Niet gek, want Le Havre was tientallen jaren een favoriete uitvalsbasis voor impressionistische kunstenaars. Volgens sommige mensen is het impressionisme zelfs in Le Havre begonnen.

Impression: Soleil Levant

In 1874 exposeerde Claude Monet een doek van een opkomende zon. Een feloranje stip omkaderd door het blauwe licht van de mist. Het was een impressie. Kunstcriticus Louis Leroy vond het geklieder en spotte met deze nieuwe ‘impressionisten’. Zo ontstond de naam van de kunststroming, die tegenwoordig populairder is dan ooit. Monet maakt het doek van de opkomende zon niet in zijn thuisstad Parijs, maar in de Franse kuststad Le Havre.

In Singer Laren is nu een vergelijkbaar schilderij te zien. Een winterlandschap van Monet dat zo dun geschilderd is, dat de onderlagen doorschijnen tussen de sneeuw. Ook hier de oranje zon. Op de achtergrond een dorpje in de mist. De kracht van dit soort schilderijen zit hem niet in het landschap, maar in de sfeer op het doek. Monet was een sfeermaker. Wat was zijn geheim?

Boudin: Leermeester van Monet

Monet leerde het vastleggen van een stemming van Eugène Boudin, die geboren was in Honfleur, een kustplaatsje vlak buiten Le Havre. Boudin was een zeeschilder. In 1850 kreeg hij van de stad Le Havre een studiebeurs om zich verder te ontwikkelen. Hij gebruikte het geld om het landschap te schilderen in de openlucht. In snelle penseelstreken ving hij het licht, het weer en het seizoen. Boudin maakte honderden pastelstudies, waarin het experimenteerde kleur. Charles Baudelaire beschreef ze als “de wonderbaarlijke magie van lucht en water”.

In Singer Laren is nu een selectie van de schetsen te zien. Geel voor de zonsondergang, blauw en wit voor de wolken in de lucht. Ook schilderde Boudin koeien aan het water. Het lijken wel Nederlandse schilderijen, die doen denken aan Maris en Weissenbruch. Maar ze zijn sneller geschilderd, sommige koeien zijn niet meer dan een paar simpele penseelstreken. Toch blijven ze herkenbaar.

Le Havre

Wie tegenwoordig door Le Havre komt, loopt tussen de naoorlogse betonnen gebouwen. Le Havre is daarom niet het sfeervolle stadje van Frankrijk. Maar in de 19^e eeuw was dit anders. Le Havre was het toonbeeld van moderniteit. De stad profiteerde van de industriële revolutie: de trein maakte Parijs bereikbaar binnen een halve dag en de handel over zee bracht rijkdom. Op veel schilderijen in het Singer speelt de haven daarom een prominente rol.

Op vroege schilderijen van de Nederlander Johan Barthold Jongkind zijn het nog zeilschepen: witte doeken die afsteken tegen de blauwe lucht. Maar aan het begin van de 20^e eeuw maakten ze plaats voor grote stoomboten, waarmee verbindingen naar Amerika werden opgezet. De Noorse kunstenaar Frits Thaulow schilderde in 1898 de stoomboot La Touraine, die vanuit New York onderweg was naar Le Havre.

Kind van de streek: Dufy

Het Singer Museum adverteert met namen als Monet, Renoir en Matisse, maar de grootste ster van de tentoonstelling is Raoul Dufy. In Le Havre geboren, schilderde hij de stad talloze keren. Toch heeft het Singer ervoor gekozen zijn werk verspreid over de hele tentoonstelling te presenteren, waardoor de indrukwekkende ontwikkeling van zijn stijl ondergesneeuwd raakt. In korte tijd ging Dufy van donkere impressionistische schilderijen van de haven tot felgekleurde moderne doeken. Het hoogtepunt is een in diep blauw gedompeld schilderij van een botenparade.

Juist Boudin en Dufy, beiden kinderen van Le Havre, hadden het hart van deze tentoonstelling kunnen vormen. Nu blijft “Meesterwerken uit Le Havre” steken in een vrijblijvende presentatie zonder een helder verhaal, en leert de bezoeker weinig bij over het impressionisme. Maar veel mensen zullen dat niet erg vinden: zij komen voor publiekslievelingen als Monet en Renoir.