De 18e-eeuwse Venetiaanse kunstenares Rosalba Carriera schilderde intieme pastelportretten. Als absolute pionier in haar vakgebied was ze de eerste vrouw die in 37 jaar werd toegelaten tot de Franse kunstacademie. Wat maakte haar werk zo bijzonder dat zelfs koning Lodewijk XV voor haar wilde poseren?
Hoe bleker hoe mooier, zo vond men in de 18e eeuw. Vrouwen en mannen kochten daarom massaal gezichtspoeder om hun huid zo wit mogelijk te laten lijken. Alleen op de wangen werd een beetje rouge gesmeerd. Zet daarbij een klassieke pruik op, ook wit-gepoederd, en het rococo-schoonheidsideaal was compleet. Een knappe man of vrouw hing in de 18e eeuw van poedertjes aan elkaar.
Pastel
Niet zo gek dus dat ook in de kunst de poeders hoogtijdagen vierden. De Venetiaanse kunstenares Rosalba Carriera had in heel Europa succes met haar portretten van pastel(poeder). In plaats van de olieverf uit de Renaissance en Barok werkte Carriera met pastelkrijt. Pastel werkt sneller dan olieverf, doordat je met minder lagen werkt en het krijtpoeder meteen op het doek uitsmeert. Het was daarom ideaal voor de portretkunst, omdat modellen minder lang hoefden te zitten.
Veel kunstenaars maakten hun pastelkrijt zelf. Omdat pastels, in tegenstelling tot olieverf of aquarelverf, niet gemengd kunnen worden, moesten kunstenaars al hun kleuren van tevoren voorbereiden. Eenmaal aangebracht, kan pastel worden gemanipuleerd door het uit te wrijven. Hierdoor konden de zachte kleureffecten worden bereikt, die zo typerend zijn voor pastel.
Rosalba Carriera
Rosalba Carriera begon haar loopbaan als miniatuurschilder van intieme portretjes, die bedoeld waren om mee te dragen. Fotografie bestond nog niet en dankzij de kleine portretjes had je toch een afbeelding van je geliefde of familieleden. Carriera werkte op ivoor en niet op koper, zoals andere miniatuurschilders. Het ivoor maakte het schilderij kostbaarder en delicater.
De intimiteit van de miniaturen behield Cariera in haar pastelportretten. Vanaf 1710 eeuw kreeg Carriera een grote klantenkring in Venetië, in heel Italië, en zelfs daarbuiten. In opdracht van edellieden en machthebbers in Polen, Frankrijk, Engeland, Duitsland, Oostenrijk en Scandinavië maakte ze pastelportretten in zachte kleuren. Carriera zocht hierbij naar een zekere mate van intimiteit en informaliteit. Haar werken waren geen statieportretten voor officiële gelegenheden, maar waren bedoeld voor de persoonlijke omgeving.
Parijs
In 1720 reisde Rosalba Carriera naar Parijs, waar ze binnen een jaar 40 portretten maakte. Ze werd zelfs opgenomen in de Franse kunstacademie, als eerste vrouw in 37 jaar. Ze schilderde de latere koning Lodewijk XV en meerdere lieden van de Franse aristocratie, waaronder de beroemde kunstschilder Antoine Watteau.
Kunstcriticus Pierre-Jean Mariette schreef over de pastelkleuren van Carriera: “Deze Mademoiselle heeft de kunst ontdekt om dit soort schilderijen op een geheel nieuwe manier te maken. Haar bekwaamheid in pastel, met alle kracht van kleur, met behoudt van een zekere frisheid en transparantie, is superieur aan olieverfschilderijen.” Het succes van de pastels van Carriera zorgde ervoor dat andere kunstenaars, zoals Maurice-Quentin de La Tour en Elisabeth Louise Vigée Le Brun, ook met pastelkrijt gingen werken.
Allegorieën
Rosalba Carriera maakte verschillende decoratieve series van vrouwenportretten met een allegorische betekenissen. Zo maakte ze een serie van de vier jaargetijden, waarbij de seizoenen herkenbaar zijn aan de attributen in de handen van de vrouwen: bloesem, vruchten, een konijn (jacht) en een bontjas. Schilderijen uit deze cyclus hangen in de Hermitage in Sint-Petersburg en in de Royal Collection in Londen.
In de serie over de vier elementen, tegenwoordig te zien in Gemäldegalerie Alte Meister in Dresden, zijn de elementen herkenbaar door een vogel (lucht), vissen (water), vruchten (aarde) en een vuurkorf (vuur). Carriera maakte de serie voor het Saksische hof. Vooral in de jurken van de vrouwen toont ze haar meesterschap. Ze gebruikt hier zacht pastelkrijt om kleuren te vermengen en de vervagen. De details in het gezicht maakte ze met een harder krijtje.
De Vier Elementen behoort tot de laatste schilderijen, die Rosalba Carriera maakte. Op het eind van haar leven ging haar gezichtsvermogen dramatisch achteruit, waardoor schilderijen moeilijk werd. Ze onderging twee mislukte staaroperaties, maar werd uiteindelijk volledig blind. Ze leefde nog 20 jaar teruggetrokken in Venetië, waar ze stierf op 84-jarige leeftijd, als meest succesvolle vrouwelijke kunstenaar van haar tijd.
Meer artikelen lezen?
Lees ook onze andere artikelen over kunstenaarsmaterialen:
Weer een knappe ontdekking.