Kunstbijbel

Het Meest Gekopieerde Schilderij over Jezus’ Lijden (Stille Zaterdag)

Na de kruisiging van Jezus werd zijn lichaam gebalsemd en begraven. Rogier van der Weyden schilderde in de 15e eeuw de kruisafname. Levensecht wist hij het verdriet van de nabestaanden weer te geven. Waarom groeide dit schilderij uit tot één van de meest gekopieerde werken van Renaissance?

Een veel geschilderd Bijbels onderwerp in de kunstgeschiedenis is de kruisafname. Kunstenaars vonden in het thema de mogelijkheid om het verdriet na de dood van de messias te laten zien. Bovendien laat de scene zien dat de aanbidding van Jezus ook na zijn dood doorging tot op de dag van vandaag.

Wat gebeurde er met Jezus na de kruisiging?
Volgens het evangelie van Johannes (19: 38-42) werd Jezus van het kruis gehaald door Jozef van Arithmea en Nicodemus. Zijn balsemden zijn lichaam en brachten hem naar zijn laatste rustplaats. In het schilderij van Rogier van der Weyden zijn Jozef en Nicodemus de mannen die het lichaam van Christus dragen. Een assistent die achter Nicodemus staat, draagt een kan waarin het balsem-middel zit.

De kruisafname van Rogier van der Weyden was in de 15e eeuw een revolutionair schilderij, vanwege het realisme waarmee de emoties zijn geschilderd. Het betraande gezicht van Maria is helemaal bleek uitgeslagen, zo diep heeft de dood van Jezus haar getroffen. Ook Maria Magdelena (helemaal rechts op het schilderij) gaat helemaal op in haar verdriet. Afgesloten van de rest, bidt ze tot God. Haar gebogen hoofd met vertrokken gezicht toont het machteloze gevoel dat iedereen kent bij de dood van een dierbare.

Was Maria bij de kruisiging aanwezig?
Hoewel in de Bijbel nergens beschreven staat dat Maria aanwezig was bij de kruisiging, kiezen veel kunstenaars om het verdriet van Maria te laten zien in hun schilderijen. In de kruisafname van Van der Weyden bezwijkt Maria van verdriet en moet ze ondersteund worden door de anderen. Rogier van der Weyden benadrukt de verbondenheid tussen Maria en Jezus door ze in precies dezelfde houding af te beelden.

Aan de linkerkant van het schilderij ondersteunt de evangelist Johannes de flauwvallende Maria. Achter hem staan van Maria Cleophas en Maria Salome, twee halfzussen van Maria. Ook hun verdriet voelt levensecht. Ondanks dat ze samen zijn, lijkt iedereen op het schilderij het verdriet op zijn eigen manier te beleven. De schedel en het bot op de voorgrond verwijzen naar de dood.

Waarom werd het schilderij zo vaak gekopieerd?
De opdracht voor de kruisafname kreeg Rogier van der Weyden van het gilde voor kruisboogschutters in 1443. Het paneel moest in de kathedraal van Leuven komen te hangen. In het lichaam van Jezus is de vorm van een kruisboog ook te herkennen! Na ruim 100 jaar werd het paneel verkocht aan Maria van Hongarije, de landsvoogdes van de Nederlanden. Het originele werk werd verhuisd naar Brussel en er werd een kopie gemaakt voor de kapel in Leuven.

Het is de eerste van een reeks verplaatsingen. Maria van Hongarije verkocht het werk weer aan koning Filips van Spanje, die het paneel in zijn jachthuis in Spanje hing. Later verplaatste hij het werk naar een klooster in El Escorial. Bij iedere verhuizing werd er een nieuwe kopie gemaakt om op de oude plek te hangen. Waarschijnlijk liet het Spaanse koningshuis zelfs wat extra kopieën maken. Hierdoor onderstonden in hoog tempo meerdere hoogwaardige kopiëen en raakte het werk over heel Europa bekend.

Kunst uit de Bijbel Kunstgeschiedenis Menu Zwartwit.020

//Vensters staat deze hele week in het teken van Pasen! Dit artikel was het 30e en laatste deel van onze serie over de Bijbel in de kunst. Morgen vieren we de succesvolle kunstbijbel reeks met een grote terugblik.

3 reacties op “Het Meest Gekopieerde Schilderij over Jezus’ Lijden (Stille Zaterdag)

  1. Hartelijk dank Jeroen, voor deze serie Bijbel in de kunst. Heb genoten. Magnifiek werk.

  2. Rob Hendriks

    Dank voor de uitleg en de toelichting. Een ongelooflijk prachtig werk van meester Rogier van der Weijden, met een ongekend dramatische uitdrukkingskracht. Ik was er diep van onder de indruk toen ik met dit meesterwerk geconfronteeerd werd in het Prado in Madrid.

  3. Met veel plezier heb ik de afgelopen jaren aan de serie gewerkt, dus geen dank! Maar soms is het nodig ruimte te maken voor iets nieuws! Later in dit jaar daarom een nieuw onderwerp: mythologie!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: