Vlak na de intocht in Jeruzalem trok Jezus naar de tempel. Hij trof er verkopers in plaats van biddende mensen. Jezus werd boos en joeg alle handelaren de tempel uit. Met deze tempelreiniging daagde hij de machthebbers uit!
Duizenden mensen trokken voor het Joodse paasfeest op bedevaart naar Jeruzalem. In de tempel waren daarom geldwisselaars en andere handelaren verzameld, die dachten een beetje geld te verdienen aan deze mensenstroom. Toen Jezus dit ‘rovershol’ aantrof, was hij verontwaardigd dat de tempel zo ontheiligd werd. Hij greep wat touwen samen tot een zweep en dreef de koopmannen de tempel uit.
Staat er niet geschreven: “Mijn huis moet voor alle volken een huis van gebed zijn”? Maar jullie hebben er een rovershol van gemaakt!’
Marcus 11:17
Rovershol
Deze reiniging van de tempel was een geliefd onderwerp van schilders in de 16e eeuw omdat het de menselijke hebzucht verbeelde. Bovendien werd de scene als allegorie gezien voor de reformatie en de counter-reformatie. Net als Jezus was het doel van de reformatie en de counter-reformatie (ieder op hun eigen manier) om de kerk weer puur te maken.
In de bijbel wordt de tempelreiniging vaak gezien als de directe aanleiding voor de arrestatie en veroordeling van Jezus. Door zo tekeer te gaan in de tempel plaatst hij zichzelf boven de wereldse macht. Hij provoceert zo direct de plaatselijke bestuurders.
Symboliek
El Greco maakte maar liefst vier versies van dit schilderij. Op de versie die El Greco maakte in 1600 en die tegenwoordig in de National Gallery in Londen hangt, zien we een hele formele indeling. In het schilderij van El Greco zien we links van Jezus de handelaren die de tempel uit worden gedreven en rechts van Jezus zijn de apostelen afgebeeld. Het lichaam van Jezus vormt de scheidslijn tussen goed en kwaad.
Het contrast is groot. De drukte en uitbundige bewegingen van de koopmannen staan naast de rust en interesse van de apostelen. De handelaren kijken allemaal van elkaar af, de apostelen kijken naar elkaar toe. Jezus staat er tussenin. El Greco heeft geprobeerd zijn positie te benadrukken door hem als enige in het rood te kleden.
Achtergrond
Op de achtergrond zijn twee reliefs te zien op de muren van de tempel. Links zien we de zondeval. Deze scene wordt gezien als een prefiguratie van de tempel scene. Adam en Eva worden weggestuurd evenals de handelaren. In beide scenes staat goed gedrag tegenover slecht gedrag.
De rechter relief toont hoe Abraham zijn zoon Isaak wil offeren. Deze scene is een prefifuratie voor het lijden en de opoffering van Jezus. Slechts enkele dagen na de tempelreiniging wordt Jezus immers gekruisigd.
Volg de Kunstbijbel!
Volg de kunstbijbel!
Kerkelijk jaar
Geboorte van Jezus (25 december) – de Kindermoord in Bethlehem (28 december) – de Besnijdenis van Jezus (3 januari) – Driekoningen (6 januari) – de Doop van Jezus (zondag na Drie Koningen) – het Huwelijk te Kana (tweede zondag na Drie Koningen) – de Presentatie in de Tempel (2 februari) – de Vlucht naar Egypte (17 februari) – Wonderen van Jezus – Annunciatie (25 maart) – de Visitatie (31 mei) – Geboorte van Johannes de Doper (24 juni) – Herrijzenis van Lazarus (29 juli) – de Transfiguratie (6 augustus) – Maria-Hemelvaart (15 augustus) – Kroning van Maria (22 augustus) – Onthoofding van Johannes de Doper (29 augustus) – Geboorte van Maria (8 september) – Allerheiligen (1 november) – Allerzielen (2 november) – Presentatie van Maria in de Tempel (21 november) – Christus Koning (laatste zondag van het kerkelijke jaar) – Onbevlekte Ontvangenis (8 december) – het Laatste Oordeel
Paascyclus
Palmpasen – de Tempelreiniging – het Laatste Avondmaal – Jezus op de Olijfberg – de Kruisweg – de Kruisiging – de Kruisafneming – de Wederopstanding – Noli me tangere – de Ongelovige Thomas – Hemelvaart – Pinksteren – Heilige Drie-Eenheid