Stedelijk Museum Schiedam presenteert familie van Yves Klein, maar vergeet nieuwste generatie

Het Stedelijk Museum Schiedam wijdt een grote tentoonstelling aan Yves Klein, de Franse kunstenaar wereldberoemd om zijn diepblauwe kunstwerken. Maar de tentoonstelling vertelt een breder verhaal: dat van een hele kunstenaarsfamilie, van zijn impressionistische vader Frits en abstracte moeder Marie tot zijn vrouw Rotraut. Toch laat het museum één generatie opvallend links liggen.

In de laatste zaal van de tentoonstelling in Schiedam ligt een hemelsblauwe vloer van puur pigment. Het is de signatuur van Yves Klein, de Franse kunstenaar die zijn leven wijdde aan de kleur blauw. Hij ontwikkelde zelfs zijn eigen diepblauwe pigment: International Klein Blue, of kort IKB. En dat ligt in het Stedelijk Museum Schiedam nu in kilo’s op de vloer.

Het is bijzonder om te zien welke effect het blauw op de bezoekers heeft. Veel mensen nemen de tijd voor deze zaal, gaan even zitten, nemen de kleur in zich op. Hersenonderzoekers hebben laten zien dat blauw een kalmerend en rustgevend effect op de gemoedstoestand geeft. Niet voor niets wordt de kleur gebruikt in de alternatieve geneeskunde bij kleurentherapie: blauwe lampen moeten mensen tot rust brengen.

Frits en Marie Klein

Wat weinig mensen weten, is dat Yves Klein opgroeide in een kunstenaarsfamilie met een Nederlands tintje. Zijn vader Frits werd geboren in Nederlands-Indië in een welgestelde familie van plantagehouders. Na een opleiding aan de Koninklijke Academie in Den Haag vertrekt hij naar Parijs om zijn kunstcarrière verder te ontwikkelen. In Frankrijk leert hij de jonge Marie Raymond kennen. Ze trouwen in Nice en vestigen zich vervolgens in Montparnasse, waar ze een bohemienleven leidden. Het resultaat was een succesvolle loopbaan: Frits en Marie hadden onafhankelijk van elkaar solotentoonstellingen in het Stedelijk Museum in Amsterdam.

De kunst van het echtpaar kon bijna niet verschillender zijn. Frits schilderde dromerige landschappen in een impressionistische stijl. Bijzonder fraai is het ensemble van strandgezichten in de tentoonstelling: het is als een fata morgana waarin badgasten op het strand zweven. Hoewel ze talrijk zijn, lijkt ieder persoon verzonken in zijn eigen wereld. Marie, daarentegen, koos voor de abstractie. Haar intuïtieve schilderijen sluiten aan bij de Europese tegenhanger van het abstract expressionisme, het tachisme. In de reeks “Mur Devenir Structures” is te zien hoe ze de effecten van kleur en vorm onderzoekt.

Yves Klein

Yves Klein groeide dus op in een artistieke omgeving. Het roept de vraag op of creativiteit en talent erfelijk is? Zeker is het dat ook de opvoeding een grote rol zal hebben gespeeld. In de tentoonstelling zijn kindertekeningen te zien van Yves Klein, waarin hij de kunst van zijn ouders natekent. Hij bestudeerde de mystieke paarden van zijn vader en de abstracte vormen van zijn moeder dus al als kind.

Maar zijn inspiratie voor IKB kreeg hij op strand van Nice. In het “Chelsea Hotel Manifesto”, geschreven in New York in 1961, beschreef hij het moment: “Terwijl ik op het strand lag, begon ik een afkeer te voelen voor de vogels die heen en weer vlogen in mijn prachtige, wolkenloze blauwe hemel, omdat ze probeerden gaten te prikken in het grootste en mooiste van al mijn werken.” Wat volgde was een zoektocht om dit hemelblauw zo goed mogelijk na te maken. Traditionele bindmiddelen maakten het blauw dof na het drogen, dus experimenteerde hij met alternatieven. Uiteindelijk koos Klein voor een synthetische hars – Rhodopas M – om de helderblauwe kleur zo intens mogelijk te kunnen tonen.

Rotraut

De fascinatie voor de hemel deelde Yves Klein met zijn vrouw Rotraut, die jongere zus van Nul-kunstenaar Günther Uecker. Rotraut was in 1958 als au-paur komen werken voor de Franse kunstenaar Arman en leerde zo Yves Klein kennen. Klein herkende haar creatieve talent en moedigde haar aan om haar kunst te ontwikkelen. Het stel trouwde in 1962, maar hun huwelijk was van korte duur. Slechts enkele maanden later overleed Yves Klein plotseling aan een hartaanval.

Na de dood van Klein bleef Rotraut haar kunst verder ontwikkelen. De kosmos speelt een steeds groter rol in haar werk. Ze zei hierover: “De hemel is mijn kathedraal. Yves ging naar de kerk, maar ik bracht tijd alleen door in stilte in de open lucht. De donkere massa fascineerde me. Duisternis is licht. Het is immaterieel.” De tentoonstelling toont zwarte gaten en sterrenhemels teruggebracht tot abstracte vormen.

Stedelijk Museum Schiedam

“Yves Klein en zijn kunstenaarsfamilie” is een bijzonder geslaagde tentoonstelling. Niet alleen biedt het Stedelijk Museum Schiedam een hernieuwde kennismaking van de kunst van Frits, Marie en Rotraut. Er is ook een schitterende selectie werken van Yves Klein te zien, waaronder de beroemde “Blue Venus” en een fraaie selectie van “Antropometries”. In deze serie gebruikte hij het menselijke lichaam – naakte vrouwen en mannen – als penseel om afdrukken in IKB op het doek te zetten.

Het overzicht van de kunstenaarsfamilie Klein in het Stedelijk Museum Schiedam kent alleen een opvallende afwezige. Rotraut beviel zes maanden na de dood van Yves van een zoon: Yves Amu Klein. Vader Yves heeft hij nooit gekend. Na een carrière als computer wetenschapper aan de Universiteit van Arizona, begon hij op latere leeftijd een kunstenaarsloopbaan. Tegenwoordig maakt Yves Amu ‘levende beeldhouwwerken‘, die op het grensvlak zitten van robot en sculptuur.

Seffa Klein

Maar nog interessante is het werk van zijn dochter, Seffa Klein, die in 1996 in Arizona werd geboren. Seffa maakt -letterlijk- schitterende kunstwerken van een bijzonder materiaal: het niet-toxische metaal bismut. Net als haar grootouders Yves en Rotraut is ze gefascineerd door het heelal. Haar werken tonen abstracte vormen, die geïnspireerd zijn op de kosmos. Het gebruik van bismut zorgt bovendien voor een buitenaards effect vol reflecties. Seffa Klein had recent solo-tentoonstellingen in galleries in Parijs en Keulen.

Het is een gemiste kans dat haar werk niet in de tentoonstelling in het Stedelijk Museum Schiedam is opgenomen. Het was bijzonder geweest om haar te kunnen vergelijken met de werken van haar grootmoeder Rotraut en de andere familieleden. De tentoonstelling maakt immers meer dan duidelijk hoeveel creativiteit er in de familie Klein schuilt. Nu rest alleen de vraag wat de volgende generatie ons zal brengen.

Meer recente tentoonstellingen:

Lees ook onze andere artikelen over recente tentoonstellingen: