Vernieuwd Valkhof Museum eert Nijmeegse dwarsdenkers

Na een verbouwing van twee jaar heeft koningin Maxima een volledig vernieuwd Valkhof Museum geopend in Nijmegen. De stad met als trotse bijnaam ‘Havanna aan de Waal’ — een eretitel die verwijst naar de vrijgevochten, eigenzinnige stadscultuur — is altijd een stad van non-conformisten geweest, zo blijkt uit de nieuwe collectiepresentatie.

Nijmegen was altijd al een stad die zich nergens bij neerlegde. In februari 1981 vonden in het centrum van Nijmegen hevige krakersrellen plaats. Er heerste grootschalige woningnood. Toch moesten in de Piersonstraat gekraakte woningen plaatsmaken voor een parkeergarage. Het zorgde voor protesten: er werden barricades opgericht en zitblokkades georganiseerd. Uiteindelijk kwam de politie samen met het leger in actie. De krakers werden met grof geweld verdreven.

De Mens op de Grens

De Piersonrellen zijn één van de nieuwe verhalen die zichtbaar zijn gemaakt in de nieuwe collectiepresentatie ‘De Mens op de Grens’. Kunst en historische objecten komen hier samen. Het museum heeft hiervoor verschillende kleinere ruimtes in het souterrain samengevoegd. In 8 tijdsvakken, van de prehistorie tot nu, laat het museum zien hoe het Rijk van Nijmegen altijd een plek van ontmoeting is geweest. Een geschiedenis waarin grenzen steeds veranderen, maar vooral een plek waar macht altijd wordt bevochten.

Al in de Romeinse tijd vond de eerste opstand plaats bij Nijmegen. Onder leiding van Julius Civilis kwamen de Bataven in 69 na Chr. in opstand. Het museum toont topstukken uit deze tijd, zoals de beroemde godenpijler en het bronzen gezichtsmasker, maar vertelt ook nieuwe verhalen. Zo is er de bouwsteen van een Romeinse officier, waarop staat ‘Ex Afrika’ (Uit Afrika). De vondst laat zien hoe mensen in de 2e eeuw al migreerden. Migratie, macht, verzet: het zijn thema’s van toen én nu.

Herinrichting

Waar in het oude museum de vaste collectie op verschillende plekken in het gebouw te zien was, kiest het museum nu voor een duidelijke, chronologische presentatie. Het zorgt ervoor dat de collectie meer als een geheel aanvoelt. Digitale schermen zorgen voor verdieping bij 15 collectiestukken. Eén daarvan is de Loden Lady, een grafvondst uit het centrum van de stad. Recent onderzoek laat zien dat ze geen rijke dame was. Haar afgesleten rugwervels en beschadigd gebit suggereren dat zij zwaar lichamelijk werk verrichtte. Had ze zich vanuit een lage klasse opgewerkt? Hoe kon ze anders een dure loden grafkist veroorloven?

De Loden Lady is slechts één van de vele eigenzinnige figuren die in de nieuwe presentatie worden belicht. Een naaktportret van Adriana van Houweninge heeft een prominente plaats gekregen. Van Houweninge kwam uit een rijke familie, maar legde zich niet neer bij een rol als ingetogen huisvrouw. Ze ambieerde een kunstenaarscarrière en besloot nooit te trouwen. Haar schilderijen zijn expressief en uitdagend.

Fernando Sánchez Castillo

Passend bij de Nijmeegse opstandige basishouding is de tijdelijke tentoonstelling van de Spaanse kunstenaar Fernando Sánchez Castillo. In zijn werk staan de onbekende individuen, die zich verzetten tegen de macht, centraal. In de tentoonstelling zijn er daarom beelden van de ‘Tank Man’, die in 1989 een tank tegenhield op het Plein van de Hemelse Vrede in Beijing, maar ook een grote installatie over de grootmoeders van Plaza de Mayo die in de jaren zeventig aandacht vroegen voor de verdwenen kinderen onder het Videla-regime in Argentinië.

Castillo ontwierp ook drie beelden voor het voorplein van het Valkhof Museum, die ook na de tentoonstelling blijven staan. Een keizer op zijn kop, de Bataafse leider Julius Civilius wegzakkend in het zand: de beelden zijn ook speeltoestellen. De gemeente Nijmegen heeft het plein echter niet op tijd afgekregen, waardoor de beelden pas half juli geplaatst zullen worden. Modellen zijn in de tentoonstelling al te zien.

De Nijmegenaar

Het Valkhof Museum presenteert zich nadrukkelijk als een plek voor ontmoeting. “Hier raakt alles elkaar” is de nieuwe slogan. In de verbouwing is daarom gepoogd om het gebouw een meer open uitstraling te geven. Een ruim museumcafé met terras moet hierbij helpen. Maar vooral het uitgebreide activiteitenprogramma moet mensen bij het museum betrekken. Zo reisden collectiestukken de afgelopen maanden naar scholen in de regio. Hoe kinderen de museumstukken bekeken, is nu in het museum te zien.

Nijmegenaren werden daarnaast uitgenodigd om zelf onderdeel te worden van de collecite. Uit meer dan 1000 aanmeldingen koos fotograaf Robin de Puy vierendertig Nijmegenaren. Zij lieten zich elk vijf keer fotograferen: blij, verdrietig, woedend, angstig en verbaasd. Het resultaat is een indrukwekkende, wandvullende installatie, waarin te zien is hoe verschillend mensen emoties uiten. Het project sluit naadloos aan bij de kern van het museum. De Puy toont mensen die zich niet verstoppen, die zichzelf laten zien: dwars, kwetsbaar, eigenzinnig.

Het vernieuwde Valkhof Museum is meer geworden dan een bewaarplaats van het verleden. Het is een plek waar ontmoeting centraal staat tussen culturen, tijdperken en mensen. De rijke archeologische collectie, met topstukken uit de Romeinse tijd tot en met de late middeleeuwen, vormt het fundament. Maar het museum laat ook zien dat die geschiedenis nooit rustig was en dat grenzen steeds veranderden. Van de Bataafse opstand tot de Piersonrellen: Nijmegen was altijd een stad waar mensen zich niet zomaar neerlegden bij de bestaande orde.

Meer recente tentoonstellingen:

Lees ook onze andere artikelen over recente tentoonstellingen: