Wereldkunstenaar Amrita Sher-Gil eindelijk te zien in Nederland

Lang voordat kunstenaars zich ‘internationaal’ noemden, was Amrita Sher-Gil het al. Ze werd geboren in Boedapest en veroverde Parijs, maar vond haar eigen stem in India. Daarmee werd ze iets wat er tot dan toe nauwelijks bestond: een echte wereldkunstenaar. Het Drents Museum in Assen toont haar werk nu voor het eerst in Nederland.

In Nederland is Amrita Sher-Gil weinig bekend, maar in India geldt ze als één van de belangrijkste kunstenaars van het land. Als dochter van een Indiase vader en een Hongaarse moeder, ontpopte ze zich op jonge leeftijd al als kunstenaar. Op de foto’s van haar vader kijkt ze zelfbewust. Ze heeft een penseel in haar hand, klaar om haar werk te delen met anderen. Op 16-jarige leeftijd verhuisde het gezin naar Parijs en begon Sher-Gil schilderlessen te volgen. Ze had talent en werd toegelaten tot de prestigieuze École des Beaux Arts in Parijs.

Amrita Sher-Gil

In het Drents Museum hangen uit deze eerste jaren verschillende zelfportretten. We zien een meisje met grootse dromen. Sher-Gil schilderde zichzelf in een bontjas met parelketting, maar ook als moderne Indiase vrouw met tulband. Twee zelfportretten, twee culturen, maar vooral een jonge kunstenaar die zich ouder voordoet dan ze is en nog moet ontdekken waar haar toekomst ligt.

De vroege schilderijen tonen haar zoektocht. Appeltjes à la Cézanne, een Indiaas meisje in de stijl van Gauguin of academische naaktportretten: Sher-Gil oefent en ze experimenteert. In de tentoonstelling hangt en klein schilderijtje van zondeval. Het was een schetsopdracht op de academie. We zien haar in snelle penseelstreken spelen met contrast tussen licht en donker. Maar ze leert snel. In 1933 won ze een prijs op de jaarlijkse salon met een schilderij van jonge vrouwen in een interieur. Technisch is het knap uitgevoerd, maar het mist eigenheid.

Europa is van Picasso en Braque, maar India is alleen van mij

Maar dat verandert als ze in 1934 terugverhuist naar India. Een van de eerste schilderijen die ze er maakte was van haar zusjes Niveer, Beant en Harbhajan: drie meisjes in een sari voor een okerkleurige achtergrond. De kleuren van India lijken rechtstreeks op het palet van Sher-Gil terecht te zijn gekomen. In dezelfde okerkleur schilderde ze een portret van een uitgemergelde moeder met twee kinderen. Het doek laat zien hoe geschokt ze was door de armoede in het land. Indiërs omschreef ze als “donkere, ongelooflijk magere mannen en vrouwen met droevige gezichten die zich zwijgend, bijna als schimmen bewegen.”

Amrita Sher-Gil liet zich door lokale kunst inspireren. Een doek met vijf vrouwen die zich voorbereiden op een huwelijk baseerde ze op de grotschilderingen in Ajanta. We zien hoe de bruid met oranjerood een bindi aanbrengt op haar voorhoofd. Dit derde oog stond symbool voor liefde en trouw in een huwelijk. Maar het oranjerood is ook een van de favoriete kleuren van Sher-Gil. “Ik noem het Amrita-rood”, zegt conservator Annemiek Rens. “Je ziet de kleur prominent terugkomen in haar latere werk”.

Naakt of bloot?

Op de kunstacademie in Parijs schilderde Sher-Gil volgens de tradities van de Europese schilderkunst. Maar in India vindt Amrita Sher-Gil haar eigen stijl, waarin ze het modernisme van Europa met de kleuren en onderwerpen van India combineert. Dit contrast is misschien wel het best zichtbaar in de naakten in de tentoonstelling. In Parijs schildert ze rondborstige vrouwen, die in verleidelijke poses op bed liggen. Eenmaal in India verdwijnt naaktheid niet helemaal, maar lijkt het en natuurlijker onderdeel van haar werk. Een dorpsmeisje is bloot, zonder haar naaktheid te etaleren.

Op een familietafereel staat een jong bloot meisje tussen vrouwen in traditionele sari’s. Zijn het haar moeder en zussen? Sher-Gil gebruikt het blote lichaam hier als studie van kleurcontrasten, waarbij de bruine huidskleur wordt afgewisseld met verschillende tinten Amrita-rood. In deze schilderijen toont Amrita Sher-Gil zich een echte modernist: ze onderzoekt onze perceptie van kleur.

Wereldkunstenaar

Musea uit heel Europa hebben interesse om het werk van Amrita Sher-Gil te tonen. “Maar wij zijn de gelukkigen” vertelt Rens. Het is te danken aan het langdurige contact met National Gallery of Modern Art in New Delhi dat de collectie nu in Assen en niet elders in Europa te zien is. Het is voor het Drents Museum, na Frida Kahlo, de tweede tentoonstelling met een vrouwelijke modernistische kunstenaar van buiten Europa. Waar bij Kahlo de aandacht vooral ging naar haar persoonlijke levensverhaal, staat nu de kunst centraal en dat is prettig.

Amrita Sher-Gil heeft deze opsmuk ook niet nodig. Haar schilderijen spreken voor zich. De combinatie van Europese en Indiase invloeden maken haar werk uniek: modernistisch in uitvoering, traditioneel in onderwerpen. Hiermee is ze niet Hongaars, niet Frans en niet Indiaas, maar een echte wereldkunstenaar.

Meer recente tentoonstellingen:

Lees ook onze andere artikelen over recente tentoonstellingen: