Bronzen danseresjes: De beelden die Degas voor zichzelf hield

De elegante bronzen ballerina’s, badende vrouwen en paarden van Edgar Degas: Wist u dat deze beelden eigenlijk nooit voor het publiek bedoeld waren? De beroemde Franse impressionist creëerde ze puur voor zichzelf, verstopt in zijn atelier.

Wie regelmatig een museum bezoekt, komt ze wel eens tegen: de kleine bronzen beeldjes van Edgar Degas. Museum Boijmans bezit bijvoorbeeld een bronzen paard, het Stedelijk een badende vrouw, en de Fundatie een torso van een vrouw met een spons. Het zijn thema’s die we kennen uit zijn schilderijen. Toch was het nooit de bedoeling dat u deze beelden zou zien. Edgar Degas maakte de beelden alleen voor zijn eigen oefening en studie.

Danseresje

Het enige beeld at Degas ooit tentoonstelde was het Danseresje van 14 jaar van bijenwas, gekleed in echte kleren. Het was een zeer innovatief beeld, vooral doordat hij meerdere materialen gebruikte. Toch leverde het danseresje op de zesde impressionistische tentoonstelling in het voorjaar van 1881 gemengde reacties op. Critici vonden haar bijna unaniem lelijk, maar bewonderden het realisme en de moderne uitstraling van het werk.

Degas modelleerde het beeld naar Marie van Goethem, een studente aan de Opera van Parijs. Als meisje uit een arm arbeidersgezin was de balletstudente een potentieel doelwit van mannelijke “beschermers”. In dit dubieuze systeem kregen rijke abonnées toegang tot de oefenruimtes van de danseresjes. Vaak steunden de mannen de danseresjes financieel, maar zagen ze hier graag wederdiensten voor terug. Kunstcriticus Joris-Karl Huysmans noemde dit de “verschrikkelijke realiteit” van het danseresje.

Arabesque

Degas bleef in zijn atelier experimenteren met bijenwas. Hij maakte beeldjes van danseresjes, maar ook van paarden en baders. Als een ware balletleraar bestudeerde de verschillende posities van een “Grande Arabesque”, waarin danseresjes op een been balanceren en hun andere been de achter zich gestrekt houden. In de beeldjes zijn de verschillende stadia van de beweging te zien. Een vergelijkbare serie beelden maakte hij van een paard in galop. Als impressionist ving Degas dus ‘het moment’ in zijn sculpturen.

De bewegingsstudies van Degas dienden waarschijnlijk niet als studiemateriaal voor zijn schilderijen. Hij maakte de sculpturen voor zijn eigen plezier en om de bewegingen beter te begrijpen. Hij bewaarde de beeldjes van bijenwas in zijn atelier. Maar na de negatieve reacties op zijn beeld van het danseresje, exposeerde Degas nooit meer een sculptuur in het openbaar.

**Edgar Degas –** Grande Arabesque *– positie 1, 2 en 3*

Beelden van Degas

Recent onderzoek van het Fitzwilliam Museum heeft uitgewezen hoe Degas de beeldjes van bijenwas maakte. Eerste maakte hij een soort skelet van metaaldraad, dat hij vastzette op een houten plankje. Vervolgens modelleerde hij de beeldjes in was. Voor de grote stukken, zoals een romp of een hoofd, gebruikte hij restmateriaal als opvulling. Röntgenfoto’s laten zien dat er stukjes kurk, hout en ander afval verstopt zitten in de wassen beeldjes.

Pas na zijn dood in 1917 werden meer dan 150 sculpturen teruggevonden in zijn atelier. Het was een unieke vondst, waarmee een onbekende kant van Degas’ kunstenaarschap tevoorschijn kwam. Helaas waren veel beelden beschadigd door de kwetsbaarheid van de was. Sommigen waren zelfs helemaal niet meer te redden. Al snel circuleerden foto’s van de beeldjes in kunsttijdschriften en ontstond de discussie wat er met de beeldjes moest gebeuren.

Brons

De erfgenamen van Degas besloten in 1918 om een reeks afgietsels in brons te autoriseren. Albert Bartholomé, een beeldhouwer en oude vriend van Degas, koos de 72 mooiste wassen figuren en bereidde de sculpturen voor om in brons te gieten. Dit gebeurde vervolgens in de Parijse gieterij van A.-A. Hébrard et Cie. Van ieder beeldje werden twintig afgietsels gemaakt, plus één voor de gieterij, en één voor de erfgenamen van Degas.

Tegenwoordig zijn deze afgietsels verspreid geraakt in privé-verzamelingen en musea over de hele wereld. Ook de originele beeldjes van bijenwas werden verkocht. Een groot deel hiervan is tegenwoordig te zien in het National Gallery of Art in Washington D.C. De sculpturen die tijdens zijn leven nooit tentoongesteld werden, kregen zo opeens een groot publiek.