In het Parijs van eind 19e eeuw kwam een groep jonge kunstenaars samen die zichzelf ‘les Nabis’ – de Profeten – noemden. Ze lieten zich inspireren door Japanse prenten en probeerden de wereld te verfraaien. Wat dreef deze mysterieuze schilders, met hun geheime bijeenkomsten en eigenzinnige bijnamen, om zo radicaal te breken met het impressionisme?
Het moeten verhitte avondjes zijn geweest aan de Boulevard du Montparnasse in Parijs. Een groep jonge kunstenaars kwam hier samen in het kleine appartementje van Paul Ranson. Ze noemden zich ‘les Nabis’, de Profeten en zetten zich af tegen impressionisme. Het kamertje van Ranson was hun ‘Tempel’. In hun kunstsekte had ieder lid een bijnaam. Pierre Bonnard was de le nabi japonard (de Japanse profeet), Ranson zelf was nog Japanser (le nabi plus japonard que le nabi japonard). Andere Nabis werden geroemd om hun uiterlijke kenmerken zoals Paul Sérusier (le nabi à la barbe rutilante / de profeet met de glanzende baard) of hun afkomst zoals Meyer de Haan (le nabi Hollandais / de Hollandse profeet).
Paul Serusier – Portret van Paul Ranson
De Nabis
De Nabis zetten zich af tegen de natuurschilderaars van het impressionisme en het pointillisme van Seurat. Maurice Denis, de theoreticus van de groep, schreef: “Bedenk dat een schilderij in wezen een plat oppervlak is, bedekt met kleuren die in een bepaalde volgorde zijn samengevoegd.” Schilderijen waren geen afbeelding van de natuur, maar een idee van de kunstenaars vol symboliek. Denis noemde de kunst van de Nabis het Neo-Traditionalisme.
De Nabis kunstenaars zagen hun kunst in de eerste plaatst als verfraaiing van de wereld om hen heen. Ze benadrukten de decoratieve rol van schilderijen door ook kamerschermen en muurschilderingen te maken. Ze ontdekten de Japanse prentkunst tijdens een tentoonstelling in de Ecole des Beaux-Arts in Parijs in 1890. Het was een geweldige bron van inspiratie. Pierre Bonnard en Édouard Vuillard maakten schilderijen van interieurs, waarbij de bewoners volledig opgingen in de intense bloemendecoraties. Ze laten hierbij de wetten van perspectief los en benadrukken de platheid van het doek.
Edouard Vuillard – La Ravaudeuse aux chiffons
Pierre Bonnard – Intimité
Interieurs
De invloed van de Japanse prenten is ook goed te zien in de serie “Openbare tuinen”, die Edouard Vuillard schilderde in 1894. De leegtes, de rechte bomen en het gebrek aan symmetrie zijn typische kenmerken van de Japanse kunst. De negen panelen werden gemaakt in opdracht van Alexandre Natanson gemaakt voor zijn landhuis aan de Avenue Foch in Parijs. Elke schilderij staat op zichzelf, maar is met andere panelen verbonden doordat de achtergrond in elkaar doorloopt.
Vuillard schilderde verschillende parken in Parijs zoals de Tuileries-tuinen en het Bois de Boulogne. Vuillard werkte met tempera-verf op basis van eigeel, in plaats van olie. Hierdoor ontstaat een mat effect, zoals ook in oude Italiaanse fresco’s. Opnieuw is dit een truc om het schilderij platter te laten lijken, meer in lijn met de Japanse prentkunst.
Psyche
De schilderijen van de Nabis vielen ook op buiten Frankrijk. De rijke Russische kunstverzamelaar Ivan Morozov had een voorliefde voor Franse kunst. Hij gaf Maurice Denis de opdracht om zijn muziekkamer te decoreren met grote wandpanelen. Maurice Denis schilderde de Griekse mythe van Psyche en Eros in zachte kleuren vol roze, oranje en geel.
Psyche was een prinses van wie de schoonheid zo groot dat Aphrodite jaloers werd. Ze vroeg daarom haar zoon Eros om Psyche verliefd te laten worden op een monster. Maar Eros werd zelf verliefd op Psyche en bezocht haar ’s nachts in het donker, op voorwaarde dat ze nooit zijn gezicht mocht zien. Maar Psyche was nieuwsgierig en bekeek hem stiekem met een olielamp, waarop Eros verdween. Na een lange zoektocht vol uitdagingen worden ze dankzij Zeus herrenigd in de hemel.
De panelen van Denis worden tegenwoordig gezien als een hoogtepunt van de Nabis-kunst. Beeldhouwer Aristide Maillol maakte bronzen beelden voor de zaal. Hierdoor ontstond een unieke combinatie van literatuur, muziek, beeldhouwkunst en schilderkunst. Morozov toonde hiermee zijn liefde voor de kunst in brede zin. Tegenwoordig hangen de werken in dee Hermitage, waar een speciale zaal is ingericht met dezelfde afmetingen als Morozovs muziekkamer.
1 – Eros is getroffen door Psyche’s schoonheid
2 – Zephyr vervoert Psyche naar het Eiland van Verrukking
3 – Psyche ontdekt dat haar mysterieuze minnaar Eros is
6 – Psyche’s verwanten nemen afscheid van haar
7 – Eros draagt Psyche naar de hemel
Meer artikelen over 19e eeuwse kunst?
Lees ook onze andere artikelen over het impressionisme en andere 19e eeuwse kunststromingen:
Ik dacht dat naast Maurice Denis Pierre Bonard ook in de woning van Morozov panelen heeft gemaakt