het Tragische Einde van de Dame van Shalott

Het noodlot is nergens zo tastbaar als in het verhaal van de Dame van Shalott. In deze Arthurlegende komt de vrouw tragisch om het leven na een ontmoeting met ridder Lancelot. De schilderijen van John William Waterhouse vertellen haar dramatische verhaal.

In de Middeleeuwen leefde een beeldschone jongedame in een betoverd kasteel. Door de vloek die op het kasteel rustte, mocht ze alleen naar de wereld kijken via een spiegel. Afgesloten van de buitenwereld zat de Dame van Shalott daarom de hele dag aan haar weefgetouw te werken. Totdat op een dag ridder Lancelot aan haar raam verscheen…

**John William Waterhouse –** I am half-sick of shadows, said the lady of shalott / the Lady of Shalott Looking at Lancelot / the Lady of Shalott

Middeleeuwse legendes

Eind 19^e eeuw kregen Engelse kunstenaars opnieuw aandacht voor Middeleeuwse verhalen over koning Arthur en ridder Lancelot. De verhalen waren vaak mondeling overgeleverd en 19e-eeuwse schrijvers als Lord Tennyson en Thomas Malory zetten de verhalen nu op papier. John William Waterhouse wijdde drie schilderijen aan het verhaal van de Dame van Shalott, wiens verhaal losjes gebaseerd was op de Arthurlegende van Elaine van Astolat. Op het eerste doek zien we haar aan een weefgetouw in een rode jurk. Op het eerste gezicht lijkt er op de achtergrond een venster te zitten, dat uitkijkt over de kasteeltuinen. Maar wie beter kijkt, ziet dat het de spiegel is. Het echte raam zit dus achter ons.

Als Lancelot bij het kasteel van de Dame van Shalott verschijnt, gaat het mis. Ze kijkt via haar spiegel naar buiten en is zo overvallen door zijn aanblik, dat ze haar hoofd draait en direct naar buiten kijkt. Waterhouse schilderde ook dit moment. De dame van Shalott draagt nu een witte jurk en kijkt ons recht aan. Het is alsof wij, de kijkers, ridder Lancelot zijn. Op de achtergrond is opnieuw de ronde spiegel te zien. De dame van Shalott heeft een verschrikte blik: ze weet dat ze de vloek heeft gebroken en dat haar dood nu onvermijdelijk is.

**Sophie Gengembre Anderson –** Elaine
**Walter Crane –** Lady of Shalott
**John Atkinson Grimshaw –** Lady of Shalott

Onvermijdelijke dood

We komen nu bij het meest dramatische deel van het verhaal. De dame van Shalott besluit de toren te verlaten en stapt in een boot bij de rivier. Ze voelt haar lichaam zwakker worden en duwt zich met haar laatste krachten weg van de kant. Terwijl de boot langzaam de rivier afstroomt, overlijdt de jonge vrouw. Als de boot met het lichaam van de dame van Shalott aanspoelt bij Camelot, ziet Lancelot haar schoonheid en rouwt om haar overlijden.

Verschillende kunstenaars hebben de Lady van Shalott in haar boot afgebeeld. John William Waterhouse koos voor het moment dat ze wegvaart van de kant. Ze draagt een witte jurk en kijkt in de verte. Ze weet dat ze haar dood tegemoet vaart. Op schilderijen van andere kunstenaars is ze al overleden. De boot met haar lichaam drijft in een sereen landschap, vaak in de grauwe kleuren van de dood.

**William Holman Hunt –** Lady of Shalott
**Gabriel Rossetti –** Lady of Shalott

Prerafaëlieten

John William Waterhouse werkte in de stijl van de Prerafaëlieten. Dit broederschap, opgericht in 1848 door Gabriel Rossetti, John Everett Millais en William Holman Hunt, schilderde Bijbelse, mythologische of middeleeuwse verhalen. Ze omarmden een fijne schildertechniek met veel details, die – zoals ze zelf zeiden – aansloot bij de tijd van vóór Rafaël. Vaak werd hun thematiek gehaald uit literaire werken, zoals de gedichten van Tennyson en Keats.

Ook andere prerafaëlieten hebben zich aan het verhaal van de Lady van Shalott gewaagd. Zo schilderde William Holman Hunt het moment dat de vrouw net naar buiten heeft gekeken. De kamer is een rotzooi. Ze is uit schrik midden in haar weefgetouw gaan staan. De gebroken draad van haar weefwerk staat symbool voor haar levenslijn (thread of life). Op de achtergrond zien we een schilderij van de Zondeval, waarin Adam naar de verboden appels grijpt. Net zoals de Dame van Shalott net het verbod om naar buiten te kijken heeft verbroken.

In de schilderijen van de Prerafaëlieten verbeeldt de Dame van Shalott de spanning tussen plicht en verlangen. De verschillende interpretaties van haar verhaal onderstrepen de tragiek van haar keuze voor de liefde, die haar uiteindelijk het leven kostte.