Twee vrouwen in een tedere omhelzing kussen elkaar. Nu misschien heel gewoon, maar eind 19e eeuw was dat een controversiële relatie. Wie waren deze vrouwen? En hoe kreeg kunstschilder Henri Toulouse-Lautrec dit intieme kijkje in de slaapkamer?
“Le Lit” (Frans: het Bed) is een serie van vier schilderijen gemaakt door Henri de Toulouse-Lautrec in 1892. De schilderijen zorgden meteen voor controverse. Klachten zorgden ervoor dat de politie een van de schilderijen liet verwijderen bij de eerste tentoonstelling in Parijs. Bovendien verscheen er een karikatuur van een van de schilderijen in Le Journal. Frankrijk was nog niet klaar voor openlijke relaties tussen twee mensen van hetzelfde geslacht.


Henri de Toulouse-Lautrec
Ondanks deze gevoeligheid, wist Henri de Toulouse-Lautrec het vertrouwen te winnen van de vrouwen. Henri de Toulouse-Lautrec kwam uit een aristocratische familie, waar veel binnen de familie getrouwd werd. Ook zijn ouders waren neef en nicht. Mogelijk was dit de reden dat hij geboren werd met een erfelijke vorm van dwerggroei. Hij had een torso van een volwassene met de benen van een kind. Getooid met een bolhoed en een monocle, was hij een bijzonder gezicht in de Parijse straten.
Zijn uiterlijk maakte het voor hem moeilijk om binnen de aristocratie een relatie te vinden. Hij werd daarom een vaste klant van de zogenaamde ‘maisons closes’, besloten nachtclubs. Fransen vonden prostitutie een noodzakelijk kwaad, dat moreel verwerpelijk was. De maison closes maakte het mogelijk om sekswerkers te ontmoeten buiten het zicht van de samenleving. Henri de Toulouse-Lautrec vond er niet alleen betaalde seks, maar ook een vermaak en in een prettige omgeving.




Sekswerkers
Henri de Toulouse-Lautrec was bijna permanent in de nachtclubs te vinden. Tegen zijn vrienden pochte hij dat hij woonde een bordeel. “Ik heb er mijn tent opgezet om te schilderen”. In werkelijkheid schilderde zijn meeste werken gewoon in zijn atelier. Wel bouwde hij een vertrouwensband op met meerdere sekswerkers. Ze lieten hem toe, terwijl ze zich opmaakten, zaten te wachten op klanten of hun eenzaamheid verdronken aan de bar. Misschien was het zijn persoonlijkheid, misschien zijn gekke uiterlijk, de vrouwen voelden zich veilig bij hem.
Tussen 1892 en 1895 schilderde Henri de Toulouse-Lautrec zo’n 70 schilderijen, waarin het verborgen leven van de sekswerkers centraal stond. De schilderijen tonen de fonctionnières de l’amour, zoals Toulouse-Lautrec ze noemde, niet tijdens hun werk, maar vooral op de momenten tussendoor.


Het Bed
In deze wereld waarin liefde te koop was, raakte Toulouse-Lautrec gefascineerd door het enige teken van echte affectie die hij kon vinden. In de bordelen waren verschillende vrouwen, die lesbische relaties onderhielden. Seks met mannen voor het geld, relaties met vrouwen voor de liefde. In de ogen van Toulouse-Lautrec was de lesbische liefde zeer puur. Tussen 1892 en 1895 schilderde hij daarom een lesbisch koppel in een bed.
De vier schilderijen tonen twee vrouwen die elkaar onder lakens en dekens aanstaren, verlicht door een olielamp. De witte lakens contrasteren met een rode sprei en het hoofdeinde en de oranje muur erachter. Hun lichamen zitten verborgen onder bergen beddengoed. Toulouse-Lautrec benadrukte dus niet de lichamelijk liefde van het paar, maar vooral de bijzondere emotionele band. In twee schilderijen ging Toulouse-Lautrec een stap verder: hij toont het paar nu zoenend.



Schandaal
In musea en kunstverzamelingen hingen vaak veel explicieter werken, dan de lesbiennes van Toulouse-Lautrec. Toch zorgde de eerste tentoonstelling van de werken in 1892, dus voor klachten van het publiek. Het laat goed zien dat het grootste deel van Parijs nog niet klaar was voor openlijke homoseksualiteit. Toulouse-Lautrec had hier geen boodschap aan. Hij bleef de vrouwen schilderen.
Zijn schilderijen uit de maisons closes lieten een wereld zien, die meestal verborgen bleef. Juist dat maakte het onderwerp voor hem interessant. Door de publieke afwijzing verdwenen veel schilderijen vooral in collecties van zijn vrienden. Lange tijd waren de doeken hierdoor alleen te zien voor een klein publiek. Pas de afgelopen tientallen jaren zijn de schilderijen herontdekt. Tegenwoordig zijn de schilderijen te zien in het Musée d’Orsay en het Kunsthaus Zürich.


Meer artikelen lezen?
Lees ook onze andere kunstverhalen:







