Paus Pius II was een politicus, schrijver en geestelijke. Zijn veelzijdige leven wordt gevierd in een indrukwekkende serie van fresco’s van Pinturicchio. In de Piccolomini bibliotheek in de kathedraal van Siena lijkt hij wel een heilige!
Paus Pius II werd in 1405 geboren in de omgeving van Siena als Enea Silvio Piccolomini. Hij kwam uit een arm gezin en werkte als kind op het land. Dankzij familieleden kreeg hij de kans om te gaan studeren aan de universiteit van Siena. In Siena kwam hij in dienst bij kardinaal Domenico Capranica en reisde hij als secretaris naar het concilie van Basel. Het was het begin van een lange politieke carrière.
Pinturicchio
De reis naar Basel staat afgebeeld op de eerste fresco in de Piccolomini bibliotheek van de kathedraal in Siena. Pinturicchio schilderde hier 10 fresco’s over het leven van Paus Pius II. Pinturicchio behoorde tot de beroemdste frescoschilders van zijn tijd, nadat hij was opgeleid door Pietro Perugino. Zo werkte hij als assistent van Perugino in de Sixtijnse kapel en later als zelfstandig kunstenaar in de Borgia Appartementen in het Vaticaan.
In de eerste vijf fresco’s staat Piccolomini’s politieke loopbaan centraal. Zo toont de tweede fresco zijn ontmoeting met de Schotse koning James I in opdracht van kardinaal Niccolo Albergati. Later werkte hij voor de laatste tegenpaus Felix V, een episode die met opzet is weggelaten in de frescocyclus. Pinturicchio richtte zich liever op Piccolomini’s benoeming als secretaris en hofschrijver van keizer Frederik III (fresco 3) en het eerbetoon dat hij namens Frederik III bracht aan paus Eugenius IV (fresco 4).
Piccolomini had ook ambities binnen de katholieke kerk. Maar door zijn werk voor tegenpaus Felix V lag dit moeilijk. Dankzij de invloed van keizer Frederik III werd Piccolomini toch ingewijd als priester. In 1450 schopte hij het zelfs tot kardinaal van Siena (fresco 6). In deze rol van bisschop was hij betrokken bij het huwelijk van keizer Frederik IIII met prinses Eleanora van Portugal (fresco 5).
Nepotisme
Pinturicchio schilderde de fresco’s in de de Piccolomini bibliotheek zo’n 40 jaar na de dood van Paus Pius II. Hij baseerde zich op de Commentarii, waarin Pius II zijn eigen levensverhaal beschrijft. Het boek is een van de belangrijkste humanistische geschriften uit de 15e eeuw en een belangrijke bron over het dagelijks leven in de Renaissance.
Nadat Enea Silvio Piccolomini benoemd was als paus Pius II (fresco 7), benoemde hij zijn neef Francesco Todeschini Piccolomini tot kardinaal. Pius II was daarmee een van de eerste pausen, die zijn familieleden belangrijke posities gaf in de kerk. Het nepotisme zou nog eeuwenlang een belangrijk rol spelen in de kerk. Het was deze neef, Francesco Todeschini Piccolomini, die Pinturicchio de opdracht gaf om de Piccolomini bibliotheek te decoreren ter glorie van zijn oom.
Paus of heilige?
De frescoserie over Paus Pius II doet denken aan de aanbidding van heiligen. Normaal werden kapellen en kerken immers versierd met episodes uit het leven van Christus of heiligenlevens. Het was abnormaal dat een paus zo’n eer ten deel viel. Toch was juist de verheerlijking van Paus Pius II, een slimme manier om het aanzien van de Piccolomini-familie (en dus hemzelf) te vergroten.
Pinturicchio schilderde het congres van Mantua, waar onder leiding van Paus Pius II werd besloten tot een kruistocht tegen de Ottomanen (fresco 8). Op de negende fresco is te zien hoe Paus Pius II Catharina van Siena heilig verklaarde. Het slotstuk van de serie toont Paus Pius II in Ancona, waar de kruistocht zou vertrekken. Op dit moment was de paus al in slechte gezondheid. Twee dagen later overleed paus Pius II en werd de kruistocht afgeblazen.
Paus Pius III
Terwijl Pinturicchio in Siena bezig was met de fresco’s voor de Piccolomini bibliotheek, overleed in Rome paus Alexander VI. In het conclaaf dat volgde was een patstelling tussen de kandidaten uit de Borgia en Della Rovere families. Als compromiskandidaat werd daarom Francesco Todeschini Piccolomini gekozen als paus Pius III. Hierdoor kwam er opnieuw een Piccolomini aan de macht.
Todeschini Piccolomini werd gekozen vanwege zijn ervaring en zijn slechte gezondheid. De Borgia’s en Della Rovere’s hoopten zo op korte termijn een nieuwe kans te krijgen. Ze kregen gelijk, want al na 26 dagen overleed Paus Pius III. Om de korte regeerperiode van Paus Pius III te eren, kreeg Pinturicchio in Siena de opdracht van de nazaten om een extra fresco te maken. Boven de ingang van de Piccolomini bibliotheek schilderde hij daarom de kroning van Paus Pius III.
KunstVensters is dol op fresco’s! Lees daarom ook de andere artikelen in deze serie:
– De Scrovegni Kapel: Giotto’s Meesterwerk
– de Vergeten Fresco’s van de Sixtijnse kapel
– De Brancacci Kapel: Vernieuwing in de Vroege Renaissance
– Fra Angelico schilderde voor God
– Wat is verkort perspectief?
– Wat is quadratura?
– Van Parnassus tot Athene: de Stanze van Rafaël