Kloosters waren eeuwenlang centra van kennis en kunde. Sommige kloosters specialiseerden zich in schilderkunst en hadden grote ateliers. De non Orsola Maddalena Caccia werkte als kunstschilder in het Urselinenklooster van Moncalvo. Haar schilderijen tonen opvallend vaak vrouwen.
Waarom kunnen vrouwen geen priester worden in de katholieke kerk? Paus Franciscus is er duidelijk over: “omdat het petrijnse beginsel daaraan geen plaats biedt”. Het bedoelt hiermee dat er mannelijke (petrijnse) en vrouwelijke (mariale) rollen binnen de kerk zijn. Priester dragen ‘het Petrusambt’ als opvolger van de apostel Petrus en zijn daarmee per definitie petrijns. De paus ziet in de toekomst dus geen vrouwen op belangrijke posities binnen de kerk. Het zijn dit soort uitspraken, waaruit het conservatieve karakter van de huidige katholieke kerk blijkt.
Maar hoe anders was dit in de 17e eeuw. Waar vrouwen in het dagelijks leven werden voorbereid op het huwelijk, kinderen en huishoudelijke taken, kregen vrouwen in het klooster juist de kans om zichzelf te ontwikkelen. Afhankelijk van het klooster, leerden ze lezen, schrijven en verschillende ambachten. Binnen de kerk was dus meer vrijheid voor vrouwen, dan binnen de gewone maatschappij.
Kerken en kloosters
In de 17e eeuw was de katholieke kerk een van de belangrijkste opdrachtgevers voor kunstwerken. Na de beeldenstorm en de reformatie had de katholieke kerk kunst omarmd als middel om het katholieke geloof te versterken. Juist door schilderijen van Bijbelse verhalen kon het geloof dichtbij het volk worden gebracht. Mensen konden zich door de afbeeldingen beter verplaatsen in de Bijbelse figuren. Daarom werden massaal fresco’s, altaarstukken en schilderijen besteld.
In de Renaissance en de Barok waren kloosters centra van kennis. Monniken en nonnen hadden toegang tot bibliotheken en konden zo religieuze en mythologische verhalen bestuderen. Deze kennis was belangrijk bij het maken van schilderijen, zeker als ze bedoeld waren om het geloof van het volk aan te wakkeren. Beroemd zijn bijvoorbeeld de ateliers van de kloosterbroeders Fra Angelico en Fra Bartolommeo. Minder bekend is dat er ook nonnen waren die zich toelegden vop de schilderkunst.
Orsola Maddalena Caccia
In 1620 trad Orsola Maddalena Caccia in bij het klooster van de Ursulinen in Bianzé. Deze “Orde van Sint-Ursula” was in 1535 opgericht door Angela Merici in Brescia en zag onderwijs als haar belangrijkste taak. Orsola woonde bij de Urselinen samen met haar vijf zussen, die ook allemaal tot het klooster toegetreden waren. In 1625 stichtte haar vader, de kunstschilder Guglielmo Caccia, een nieuw Urselinenklooster in Moncalvo. Orsola en haar zussen verhuisden naar het nieuwe klooster.
In Moncalvo leerde Orsola de schilderkunst van haar vader. Er was een groot atelier ingericht en na de dood van Guglielmo kreeg Orsola er de leiding. De schilderijen van Orsola Caccia vormden een belangrijke inkomstenbron voor klooster. Ze maakte graag stillevens, zoals vazen met bloemen en schalen met fruit, maar ze bestudeerde ook vogels. In haar religieuze schilderijen zijn vaak elementen uit haar stillevens te zien. In haar schilderij van St. Cecilia, die piano speelt tussen de musicerende engelen, liggen op de voorgrond bijvoorbeeld bloemen.
Sibillen
Een hoogtepunt in het oeuvre van Orsola Maddalena Caccia waren haar schilderijen van de 10 sibillen. Sibillen waren in het oude Griekenland vrouwen die in de toekomst konden kijken. Je kent ze misschien van de schilderingen van Michelangelo schilderde op het plafond van de Sixtijnse kapel. Sibillen zaten verspreid over de hele Griekse wereld. De Persische sibille voorspelde bijvoorbeeld de macht van Alexander de Grote. Andere sibillen dienden als orakels in Troje, Libië en dele van Griekenland.
In haar schilderden legde Caccia de nadruk op de geletterdheid de vrouwen. Sibillen schreven hun profetieën in hexameter en daarom zijn ze in de schilderijen van Caccia afgebeeld met boeken. Ze verbindt de Griekse orakels zo met haar eigen tijd, waarin vrouwen schreven en lesgaven in de Urselinenkloosters. Ook de religieuze schilderijen van haar hand tonen vaak vrouwelijke heiligen. Caccias schilderijen zijn zo een voorbeeld van vrouwenemancipatie in een tijd dat de katholieke kerk hier nog een postieve rol in had.
Barok
Lees ook andere artikelen over de barok:
