Zeg je barok, dan moeten veel mensen denken aan de schilderijen van Caravaggio, Velazquez of Rubens. Maar ook buiten Europa werd barokkunst gemaakt. In Peru vond een bijzondere samensmelting plaats van Europese katholieke kunst met lokale Inca-elementen. Hoe ontstond deze School van Cuzco?
In het 17e-eeuwse Peru ontstond een kunststroming die de Europese katholieke iconografie vermengde met lokale Inca-geschiedenis: de School van Cuzco. Na de Spaanse verovering van de voormalige Inca-hoofdstad Cuzco kwamen kunstenaars uit Europa naar het land. Hierdoor ontstond een culturele wisselwerking tussen Europese en inheemse kunstenaars en ambachtslieden. Lokale kunstenaars werden aanvankelijk gedwongen om Europese schildertechnieken en religieuze thema’s over te nemen, maar wisten geleidelijk hun eigen culturele elementen toe te voegen.
Diego Quispe Tito
Kunstschilder Diego Quispe Tito was van Inca-afkomst en speelde een cruciale rol in deze ontwikkeling. Hij introduceerde het gebruik van weelderige landschappen in de religieuze schilderijen, waarin hij inheemse flora en fauna verwerkte. In zijn beroemde serie van twaalf schilderijen in de San Pedro kerk van Cuzco gebruikte hij landschappen uit de Andes en Bijbelverhalen om de dierenriem af te beelden. In het schilderij “Vissen” is de Andes op de achtergrond te zien bij een tafereel van de wonderbaarlijke visvangst.
De kunstenaars van de School van Cuzco, waaronder Quispe Tito, verwerkten subtiel Inca-symboliek in hun religieuze schilderijen. Sommige kunsthistorici zien dit als een vorm van cultureel verzet tegen de Spaanse overheersing. In een schilderij van het laatste avondmaal eten Jezus en de apostelen geen brood, maar staat een geroosterde cavia op tafel (zie boven).
Goud
Hoewel de kunstenaars van de School van Cuzco voornamelijk religieuze schilderijen maakten, is hun stijl goed te onderscheiden van hun Europese tijdgenoten. De School van Cuzco kenmerkt zich door het gebruik van felle kleuren en overvloedig bladgoud. Hiermee sluiten de kunstenaars aan bij de voorliefde voor en het vele gebruik van goud door de Inca’s. Ook de rijkversierde gewaden van heiligen en engelen creëert een herkenbare visuele taal die aansluit bij lokale tradities.
Een bijzondere rol in de Peruviaanse kunst is de Mariaverering in Cocharcas. Volgens de legende ondernam Sebastián Quimichi een pelgrimstocht na een ernstig ongeval waarbij hij zijn been verwondde. Hij reisde naar het heiligdom van de Virgen de Copacabana bij het Titicacameer, in het huidige Bolivia. Daar werd hij volgens de overlevering genezen door een wonder.
Maagd van Cocharcas
Uit dankbaarheid besloot Quimichi een kopie van het beeld van de Virgen de Copacabana te laten maken in zijn thuisdorp Cocharcas in Peru. Hij maakt een pelgrimstocht die jarenlang duurde, waarbij hij geld inzamelde om het heiligdom te kunnen bouwen. Hij slaagde in zijn doel en in 1598 arriveerde het beeld in Cocharcas, waar later een belangrijk heiligdom voor de Virgen de Cocharcas werd gebouwd. De Maagd van Cocharcas is talloze keren afgebeeld in Zuid-Amerikaanse kunst. Ze draagt een driehoekige jurk en een gouden kroon. Vaak heeft ze Jezus in haar armen. Inca’s zagen in haar symbolen van de vruchtbaarheidsgodin Pachamama: opnieuw een voorbeeld van de samensmelting van katholieke en inheemse Andesculturen in de koloniale periode.
De invloed van de School van Cuzco reikte ver buiten Peru. De stijl verspreidde zich door heel Zuid-Amerika en inspireerde kunstenaars tot in Bolivia en Ecuador. Het werk van Quispe Tito en zijn tijdgenoten toont aan hoe kunstenaars onder koloniale omstandigheden erin slaagden om hun culturele identiteit te behouden en te transformeren.
Barok
Lees ook andere artikelen over de barok:
