Peter Paul Rubens werkte als schilder aan verschillende Europese hoven, waaronder die van Spanje, Frankrijk, de Zuidelijke Nederlanden, Engeland en Italië. Dankzij zijn diplomatieke vaardigheden en uitstekende contacten groeide hij uit tot meer dan alleen een schilder – hij werd een belangrijk diplomaat die een cruciale rol speelde in de vredesonderhandelingen tussen Spanje en Engeland.
Waarom zou je hofschilder van een koning worden, als je ook voor meerdere koningen kan werken? De Vlaamse kunstenaar Peter Paul Rubens wist zich op slimme manier geliefd te maken bij verschillende Europese machthebbers. Hij schilderde hun rijkdom, hun macht en soms ook hun vroomheid in geraffineerde portretten. Maar hoe werd deze jonge Vlaming een Europese celebrity?
Pieter Paul Rubens – Familie Gonzaga met de Heilige Drie-eenheid
Studie
Peter Paul Rubens trok op 23-jarige leeftijd naar Italië om de Italiaanse schilderkunst te bestuderen. In Venetië trad hij in dienst van de hertog van Mantua, Vincenzo Gonzaga. In een portret van de hertog benadrukte Rubens zijn katholieke geloof door hem af te beelden met de heilige drie-eenheid. De hertog zit knielend, hun hogere macht erkennend, onder het tafereel. Maar zijn luxe bontjas en de gedetailleerde architectonische details verraden zijn eigen rijkdom.
Financieel gesteund door de hertog reisde Rubens naar Venetië, Florence en Rome om de Italiaanse kunstenaars te leren kennen. Rubens kopieerde op zijn reis verschillende portretten van Titiaan. Hij raakte zo bekend met de Italiaanse portretkunst uit de Renaissance. In 1603 vroeg Vincenzo Gonzaga hem om een diplomatieke reis naar Spanje te maken. Rubens zag dit als een unieke kans om de Spaanse en Italiaanse kunstcollecties van de koning te bestuderen. Hij nam de opdracht aan. In Spanje maakte hij verschillende schilderijen, waaronder het ruiterportret van de hertog van Lerma.
Antwerpen
In 1608 keerde Rubens terug naar Antwerpen, omdat zijn moeder op sterven lag. Hij was niet op tijd terug voor haar dood, maar besloot toch in Vlaanderen te blijven. Het was een goed moment. In 1609 startte het twaalfjarig bestand, waardoor de stad vrij bleef van oorlogshandelingen. Rubens kocht een groot stadspaleis om te wonen en werken, tegenwoordig het Rubenshuis, en begon een groot atelier met leerlingen.
Rubens kon dit dure huis betalen omdat hij was aangesteld als hofkunstenaar van aartshertog Albert van Oostenrijk en zijn vrouw Infante Isabella. In 1618 schilderde hij een duo-portret van het echtpaar. In alles stralen de portretten macht en rijkdom uit: de kanten kraag, rijkversierde kleding en luxe sierraden. Albrecht draagt een ketting van de Orde van het Gouden Vlies, een verwijzing naar zijn Bourgondische afkomst. Zijn vrouw Isabella draagt juist een kruis, als verwijzing naar haar Spaanse katholieke geloof. Samen met Jan Brueghel maakte Rubens nog een tweede serie portretten. Rubens schilderde de portretten. Brueghel was verantwoordelijk voor de twee koninklijke paleizen op de achtergrond: de kastelen van Tervuren en Mariemont.
Jan Brueghel & Peter Paul Rubens – Aartshertog Albert van Oostenrijk voor kasteel Tervuren en Infante Isabella voor kasteel Mariemont
In dienst van Maria de Medici
Na de dood van aartshertog Albert in 1621 kreeg Rubens meteen het aanbod om Maria de Medici te gaan werken. Hij ontwierp een reeks schilderijen over haar leven voor het Palais de Luxembourg in Parijs (Maria Medici Cyclus). De schilderijen, vol mythologische verwijzingen, verheerlijkten Maria de Medici. Haar macht en politieke rol was in werkelijkheid waarschijnlijk een stuk minder imposant.
Wat Maria de Medici niet wist, is dat Rubens tegelijk als informant voor de Spaanse koning Filips IV bleef werken. Hij verzamelde informatie over de politieke situatie in Frankrijk, mede dankzij zijn vriendschap met Nicolas-Claude Fabri de Peiresc. Rubens was nu niet langer alleen kunstenaar, maar werd ook een volwaardig diplomaat.
Henri IV ontvangt Maria’s portret / de Ontmoeting van Henri IV en Maria de Medici in Lyon / het Huwelijk op afstand
Vredesmissie
Peter Paul Rubens had als schilder toegang tot alle belangrijke machthebbers van Europa. Hierdoor werd hij steeds vaker ingezet als gezant en informant van de Spaanse koning Filips IV. Na een tip dat de Engelse koning Karel I open zou staan voor onderhandelingen over vrede tussen Spanje en Engeland. De twee landen waren al vijf jaar in oorlog en beide partijen wilden graag een vredesakkoord.
In opdracht van de Spaanse koning ging hij op een diplomatieke missie naar Londen. In de Engelse hoofdstad vervulde Rubens een dubbelrol: hij werkte als gezant van Filips IV aan de vredesonderhandelingen, terwijl hij tegelijkertijd schilderde voor de kunstlievende Karel I. Een van de schilderijen uit deze tijd is ‘Oorlog en Vrede’, dat hij cadeau gaf aan koning Karel I van Engeland.
Oorlog en Vrede
De vrouw in het midden van het schilderij is Pax (vrede), die is afgebeeld als Ceres, de godin van de aarde. De vruchten en kinderen laten zien dat de vrede overvloed zal brengen voor het nageslacht. Op de achtergrond beschermt Minerva, godin van de wijsheid, de vrede tegen Mars, god van de oorlog. Rubens brengt de voordelen van de vrede tussen Spanje en Engeland zo letterlijk in beeld. Met succes, want een vredesverdrag tussen Engeland en Spanje werd in november 1630 ondertekend.
Als dank voor zijn diplomatiek rol verhieven zowel de Engelse als de Spaanse koning hem in de adelstand. Toch zou hij na deze succesvolle vredesmissie niet langer als diplomaat optreden. Rubens had last van jicht en kreeg steeds meer moeite met reizen. Hij bleef de laatste tien jaar van zijn leven daarom in Antwerpen.
Barok
Lees ook andere artikelen over de barok:
