Hoeveel mensen zet je op een schilderij? Het vraagstuk zorgde voor een hevig debat aan de Accademia San Luca in Rome. Andrea Sacchi betoogde dat je beter weinig mensen kon gebruiken. Maar voor Pietro da Cortona konden het niet genoeg zijn. De discussie kwam tot een hoogtepunt toen beide kunstenaars een plafond mochten schilderen in het Palazzo Barberini.
In 1623 werd kardinaal Maffeo Barberini verkozen tot paus Urbanus VIII. Het bracht de Barberini-familie in het centrum van de macht in Rome. Binnen een jaar liet Urbanus VIII zijn broer en twee neven tot kardinalen verklaren. Zij gaven de opdracht tot de bouw van een nieuwe stadspaleis, vlakbij het Quirinaal, de woning van de paus. Carlo Maderno, Francesco Borromini en later ook Gian Lorenzo Bernini werden ingehuurd om het paleis te ontwerpen.
Plafond
De decoratie van het Palazzo Barberini lag in handen van de beste barokschilders van de 17e eeuw. Andrea Sacchi begon 1629 aan een plafondschildering over de Goddelijke Wijsheid, gebaseerd op de Bijbelverhalen uit het boek “Wijsheid”. In het midden van de schildering zit de personificatie van de Goddelijke Wijsheid op een troon. Achter haar straalt de zon, een verwijzing naar het persoonlijke wapen van Urbanus VIII.
Rondom haar zitten elf vrouwenfiguren die ieder een allegorie zijn voor haar goddelijke eigenschappen: Adel (de kroon van Ariadne), Eeuwigheid (de slang die in haar staart bijt), Zoetheid (de lier), Goddelijkheid (de driehoek), Rechtvaardigheid (de weegschaal), Kracht (de knots), Weldadigheid (de korenaar); Heiligheid (het kruis en het vlammende altaar), Zuiverheid (de zwaan), Scherpzinnigheid (de adelaar) en Schoonheid (het Haar van Berenices). Tegelijk zijn de deugden verwijzingen naar een sterrenbeelden, die overeenkomen met de hemel in de nacht van 5 op 6 augustus 1623 bij de verkiezing van paus Urbanus VIII.
Allegorie van de Goddelijke Voorzienigheid en de Macht van Barberini
In de grote zaal van het paleis kreeg Pietro da Cortona de opdracht om een plafondfresco te schilderen. Zijn stijl was tegengesteld aan het werk van Sacchi. Waar Sacchi slechts enkele figuren schilderde met veel detail en zorg, koos Cortona voor een overdadig tafereel met meer dan 100 personages. Het plafond moest een overweldigende ervaring zijn, die paste bij de rijkdom en macht van de familie Barberini.
In het midden van de schildering staat de Goddelijke Voorzienigheid op wolken met achter haar de stralen van de zon (paus Urbanus VIII). In haar hand houdt ze de koninklijke scepter vast, waarmee ze de personificatie van de Roem vraagt om het wapen van de familie Barberini te bekronen met een kroon van sterren. Op elk van de zijpanelen worden tegengestelde principes afgebeeld: deugd en ondeugd, goed en kwaad, vroomheid en zonde, oorlog en vrede. Cortona put hiervoor uit mythologische verhalen: Minerva velt de reuzen en Hercules verjaagt de vurige Harpijen.
Rivaliteit aan de academie
Het Palazzo Barberini werd door de plafondfresco’s van Sacchi en Da Cortona onbedoeld het middelpunt van een academische discussie. Voorstanders van Sacchi beargumenteerden dat in de overdadige fresco van Da Cortona individualiteit en betekenis verloren ging. Voor de schilder was het beter om minder figuren te schilderen, zodat ze meer persoonlijkheid kregen. Maar ook voor de toeschouwer omdat een verhaal dan makkelijker te volgen was. In de overdadigheid van figuren raakten mensen vaak verdwaald. Je weet niet meer waar je moet kijken.
Cortona en Sacchi lieten zich nooit uit over een precies aantal figuren, dat hun voorkeur had. Het was meer een stilistiche discussie. Cortona zag in Michelangelo en Rubens zijn voorgangers, terwijl Sacchi zich liet inspireren door Raphaël en Poussin. Het dispuut zorgde voor twee stromingen binnen de academie: de barokke kunst van Cortona vol emotie, drama en overdaad en de classicistische kunst van Sacchi, ingetogen, puur en traditioneel. Deze indeling zou nog ruim 100 jaar de kunst van de 17e en 18e eeuw in zijn greep houden.
Barok
Lees ook andere artikelen over de barok:
