De Rotterdamse kunstenaar Henk Chabot was ooggetuige van het desastreuse bombardement op Rotterdam. Hij schilderde de brand na het bombardement vanaf zijn dijkhuis aan de Rotte. In een serie van 26 schilderijen van vluchtelingen, onderduikers en gevangen staat het menselijke oorlogsleed centraal.
Op 14 mei 1940 rond 13:30 uur kwam in Rotterdam een bommenregen uit de lucht. Chirurg C. van Staveren was ooggetuige: “Die meidagen was het prachtig, helder, stralend lenteweer. Maar van de ene op de andere seconde was het zwart, roetzwart.” Binnen een half uur werden 24.000 huizen in de as gelegd, vooral door het ontstaan van enorme branden. Door het Duitse bombardement werd bijna de hele historische binnenstad van Rotterdam verwoest.
Henk Chabot
Kunstenaar Henk Chabot woonde net buiten Rotterdam in een dijkhuis met atelierschuur aan de Rotte. Vanaf zijn huis zag hij vlammen en de rook van de brandende stad na het bombardement. In de zomermaanden na het bombardement schildert hij een tweetal monumentale landschappen met dreigende rode luchten. De brand in Rotterdam en verwoesting van de stad (ook vastgelegd door Eva Besnyö) maakten veel indruk op Chabot. Twee jaar lang schilderde hij nauwelijks.
Henk Chabot werkte als huis- en decoratieschilder en ging vanaf 1908 ’s avonds naar de Rotterdamse Academie. Hier ontwikkelde hij zich als beeldhouwer en kunstschilder. Beroemd is het beeld ‘de Voetballer’ dat sinds 1937 in de centrale hal van de Kuip staat. Hij raakte geïnspireerd door het expressionisme tijdens kunstreizen door Duitsland en werkte in 1933 kort in Zeeland met Charley Toorop. Maar vanaf 1934 vestigt Chabot zich met zijn vrouw To in het dijkhuis aan de Rotte. De schuur in de achtertuin dient als atelier.
Vluchtelingen, Onderduikers en Gevangenen
Toch zijn Chabots meest indrukwekkende oorlogswerken niet de schilderijen van de stad. Hij maakte in de oorlog ook een serie expressionistische werken, waarin het menselijk leed van de oorlog centraal staat. De portretten van vluchtelingen, onderduikers en gevangen laten zien hoe ingrijpend de oorlog was op individueel niveau. De treurige blik van een vluchteling, kind op de arm, alleen een appel om te eten, vogelkooitje in de hand. Mensen waren moedeloos en ontheemd.
Na de oorlog werden de schilderijen van Chabot getoond bij diverse herdenkingstentoonstellingen in Nederland, als soort oorlogsmonument. Maar ook nu zijn de werken nog actueel. De wanhoop van vluchtelingen in Gaza of in andere conflictgebieden is hetzelfde als in Chabots vluchtelingen.
Inundatie
In 1944 werden grote delen van Nederland onder water gezet door de Duitsers, om een aanval van de geallieerden af te slaan. Rondom Amsterdam, Rotterdam en Utrecht werden de oude waterlinies gebruikt om het land onder water te zetten. Bij de bevrijding van Nederland in mei 1945 besloeg de inundatie ongeveer 9% van het Nederlandse grondgebied.
Henk Chabot schilderde de inundatie rondom Rotterdam. Het zijn schilderijen zonder mensen, alsof het water alles heeft opgeslokt. We zien verlaten boerderijen die onder water zijn gelopen onder een dreigende wolkenlucht. Toch zijn de werken weer wat lichter van kleur. Het bruin-grijze palet van de vluchtelingen heeft plaatsgemaakt voor groen en geeltinten. Alsof Chabot langzaam weer wat geloof begon te krijgen in het eind van de Tweede Wereldoorlog.
Chabot Museum
Tegenwoordig zijn de oorlogsschilderijen van Henk Chabot in bezit van het Chabot Museum in Rotterdam. Het museum is gevestigd in de monumentale witte villa naar ontwerp van de architect G.W. Baas aan de rand van het museumpark in Rotterdam. Het museum biedt onderdak aan de Chabot collecties van initiatiefneemster Christien Grootveld-Parrée en Museum Boijmans van Beuningen. Dankzij schenkingen van verzamelaar Kees Schortemeijer en kunstenaar Armando is de collectie ook uitgebreid met kunstwerken van andere kunstenaars.
Zie voor meer informatie over de vensters de Canon van Nederland en de Canon van de Nederlandse Kunst.
Meer artikelen over de geschiedenis van Nederland?
Lees ook onze andere artikelen waarin we de kunst over de geschiedenis van Nederland bekijken:
