Kunstbijbel

Hoe herken je de vier evangelisten?

Marcus, Lucas, Johannes en Matteüs beschreven het levensverhaal van Jezus in de vier evangeliën. De evangelisten zijn misschien wel de meest afgebeelde heiligen in de kunstgeschiedenis. Je kan geen Rooms-Katholieke kerk binnenlopen zonder ze ergens tegen te komen. Hoe herken je de evangelisten bij jouw volgende kerkbezoek?

De kern van het Nieuwe Testament bestaat uit de vier evangeliën die werden geschreven door Johannes, Lucas, Marcus en Matteüs. Ze hadden het leven van Jezus van dichtbij meegemaakt en hebben de belangrijkste verhalen op schrift gezet. Johannes en Matteüs waren twee van de apostelen van Jezus. Over de precieze identiteit van Marcus en Lucas is veel discussie, maar duidelijk is dat zij in de tijd van Jezus geleefd moeten hebben.

Evangelisten in de Kerk
De vier evangelisten zijn erg belangrijk geweest in de verspreiding van het christelijke geloof en daarom nemen ze een prominente plaats in in de Rooms-Katholieke beeldcultuur. In vrijwel iedere kerk kom je afbeeldingen van de vier evangelisten tegen. Rondom de koepel van de St. Pieter in Rome zijn bijvoorbeeld in vier medallions de evangelisten afgebeeld.

Meestal zijn de vier evangelisten te herkennen doordat ze een boek bij zich hebben: het evangelie dat ze zelf geschreven hebben. Daarnaast heeft iedere evangelist zijn eigen symbool: Marcus een Leeuw, Lucas een Stier, Matteüs een Engel en Johannes een Adelaar.

Evangelisten in de Sint Pietersbasiliek

Legendes
Volgens een legende zou Marcus met zijn vader eens een leeuw zijn tegengekomen in de woestijn. Zijn vader was bang en wilde wegrennen, maar Marcus verzekerde hem dat hun geloof in Jezus ze zou redden. Hij begon te bidden. Een wonder gebeurde want de leeuw viel dood neer. Sindsdien wordt Marcus geassocieerd met de leeuw.

Lucas benadrukte in zijn evangelie, dat Jezus werd geofferd als boetedoening voor de mensheid. Lucas wordt daarom afgebeeld met de stier, een traditioneel offerdier. Zowel de stier als de leeuw worden soms in de kunst met vleugels wordt afgebeeld. Dit is een verwijzing naar de profeet Ezichiël, de voorspelde dat iedere evangelist zou worden geholpen door een gevleugeld wezen.

De adelaar die Johannes met zich meedraagt is een een symbolische verwijzing naar het verhevene of het abstracte van zijn evangelie. Een enkele keer kan je Johannes ook zien met kelk en een slang. Volgens een legende dronk Johannes namelijk eens een kelk met gif om zijn geloof te bewijzen.

In het Bijbelboek Openbaring staan de vier gevleugelde dieren ook beschreven bij een visioen van de hemel: “Het eerste dier was een leeuw gelijk, en het tweede dier een kalf gelijk, en het derde dier had het aangezicht als een mens, en het vierde dier was een vliegenden arend gelijk.” Sint Matteüs wordt daarom vaak afgebeeld met het vierde gevleugelde wezen: een engel.

Evangelisten in de Sagrada Familia

Moderne kerken
Ook in de Sagrada Familia, de kerk ontwerpen door Gaudi die al een eeuw in aanbouw is, hebben de evangelisten weer een prominente plaats gekregen. De kerk gaat een grote centrale toren hebben, die symbool staat voor Jezus. Hier omheen worden vier kleinere torens gebouwd, die verwijzen naar de vier evangelisten. Ook in het interieur zijn de evangelisten terug te vinden. In vier medallions staan de vier heiligen symbolisch afgebeeld, door middel van hun dieren met vleugels. Zo worden ook in de nieuwste generatie kerken de vier belangrijkste schrijvers van het nieuwe testament herdacht.

Het schilderij boven dit artikel is van Hendrick ter Brugghen en de vier schilderijen die zijn gebruikt voor profielen van de evangelisten zijn van Frans Hals.

Kunst uit de Bijbel

0 reacties op “Hoe herken je de vier evangelisten?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers liken dit: