Robert Henri schilderde de diversiteit van Amerika: Zwarte krantenjongens, Chinese meisjes, Mexicaanse boerinnen en Native Americans in klederdracht. In het jaar dat de Verenigde Staten 250 jaar onafhankelijkheid viert, staat deze diversiteit opnieuw onder druk. De schilderijen van Robert Henri zijn daarom actueler dan ooit.
Op 4 juli viert de Verenigde Staten 250 jaar onafhankelijkheid. Voor veel Amerikanen is die dag onlosmakelijk verbonden met vlaggen, vuurwerk en een diep gevoel van nationale trots. Patriotisme betekent er trots zijn op het eigen land, de eigen cultuur, de eigen mensen. De Amerikaanse kunstenaar Robert Henri dacht daar anders over. Hij zei: “Als ik van land tot land reis op zoek naar ‘mijn volk’, merk ik dat ik niets bezit van die wrede, angstaanjagende bezetenheid die we patriottisme noemen.”
Wie was Robert Henri?
Robert Henri gold als een van de meest markante portrettisten van zijn generatie. Waar tijdgenoten gepolijste portretten maakten om hun opdrachtgevers te vleien, zocht Henri naar karakter. Zijn modellen waren altijd gewone mensen. Henri schilderde kinderen van de straat, immigranten en arbeiders in de losse toets, die hij leerde door oude meesters te bestuderen als Diego Velázquez en Edouard Manet. Hij schilderde snel en intuïtief, overtuigd dat aarzelend werken het leven uit een portret verdreef.
In 1914 werd Henri uitgenodigd door zijn voormalige studente Alice Klauber om te schilderen aan de Californische kust bij La Jolla, vlak buiten San Diego. In La Jolla leerde hij mensen kennen met een verschillende achtergrond. Zo ontmoette hij een Afro-Amerikaanse krantenjongen op het station van La Jolla, die hij vroeg om voor hem model te staan: “Sylvester … een geweldige jongeman”. Ook schakelde hij de hulp in van Klauber om een “een mooi Chinees meisje … slechts acht jaar oud, ziet er ouder uit en is opmerkelijk intelligent” te vragen om voor hem te poseren.
Kindportretten
Zijn Sylvester-portretten tonen een jonge zwarte jongen zonder karikaturale trekken. Hij draagt een wit overhemd en een donkere broek, die omhoog gehouden wordt met vrolijke bretels. Een keurige jongeman dus, door Henri losjes geschilderd met een brede penseelstreek. Hij brak hiermee met racistische stereotypen, die begin 20e eeuw dominant waren in de beeldcultuur.
Zijn stijl doet denken aan de 17e eeuwse portretten van Frans Hals en andere Nederlandse kunstenaars. Henri had de tronies van Hals ontdekt tijdens een reis naar Nederland in 1907. Tijdens deze reis raakte zo geïnspireerd door de 17e eeuwse Hollandse meesters, dat hij meteen een serie kindportretten maakte van een Nederlandse jongen. Deze “Dutch Joe” was de Haarlemse Jopie van Slouten, die door Henri van de straat was geplukt terwijl hij aan het buitenspelen was.
Diversiteit
De ‘Nederlandse stijl’ gebruikte Henri ook voor de andere schilderijen die hij in California maakte. Aan het begin van jaren 20 verbleef hij meerdere keren in Los Angeles, waar hij in opdracht portretten schilderde voor de families van lokale zakenlieden en enkele Hollywood-beroemdheden. Opnieuw raakte hij geïnspireerd door etnische diversiteit van de regio. Hij schilderde Chinees-Amerikanen, Mexicaans-Amerikanen, Oorspronkelijke Amerikanen (Native Americans) en Afro-Amerikanen.
Henri was in de ban geraakt van de kleurentheorie van Hardesty Maratta, die kleuren vergeleek met noten op een toonladder. Zoals een musicus akkoorden maakt van verschillende noten, moest een kunstschilder harmoniërende kleuren combineren. Het is goed te zien in de schilderijen, die hij maakte van Po Tse en Tom Po Qui in klederdracht. Het maakt de portretten van Henri kleurrijk en modern, lichter dan zijn voorbeeld Frans Hals.
Indian girl in white blanket / Indian girl
De Californische schilderijen van Robert Henri vieren de etnische diversiteit van de Amerikaanse bevolking. Hij bewonderde individuen van verschillende achtergronden, onafhankelijk van afkomst of uiterlijk. Henri vond dat dit waar patriotisme was: “Ik ben alleen ‘patriottisch’ voor wat ik bewonder, en mijn toewijding aan de mensheid laait even fel op voor Europa als voor Amerika; ze laait even snel op voor Mexico als ik daar de boer schilder; ze warmt op voor de stierenvechter in Spanje, […] alsof elk van deze mensen uit mijn eigen land kwam.”
Robert Henri portretteerde alle lagen van de bevolking. Niet omdat ze Amerikaan waren, of Chinees, of Mexicaans, maar omdat ze mens waren. In een tijd waarin de Verenigde Staten opnieuw debatteert over wie erbij hoort, is deze boodschap opnieuw relevant.
Meer artikelen lezen?
Lees ook onze andere artikelen waarin we bijzondere kunstwerken onder de loep nemen:
