Frédéric Bazille schilderde naakte mannen met wisselend succes

Op de salon van 1870 presenteerde Frédéric Bazille een idyllisch landschap met zeven halfnaakte mannen. Na eeuwenlang vooral vrouwelijke naakten is het een opvallend schilderij. Tegenwoordig speculeren kunsthistorici daarom openlijk over de seksuele geaardheid van Bazille…

Het was een afgang. De hele zomer had Frédéric Bazille gewerkt aan een groot schilderij van een naakte visser, maar het doek werd afgewezen door de officiële salon. Critici vonden het doek te geposeerd en hadden twijfels bij de anatomische correctheid. De visser lijkt niet echt in het gras te staan, maar er een beetje boven te zweven. De beperkte schaduwwerking en gekke belichting dragen hieraan bij.

Frédéric Bazille

Bazille schilderde de naakte visser in de zomer van 1868, tegelijk met een portret van een jonge vrouw met op de achtergrond het dorpje Castelnau. Hij was slechts 26 jaar en had in de jaren ervoor zijn eerste doeken geschilderd. Waar de naakte visser werd afgewezen voor de salon, kreeg het dorpsmeisje wel een plek op de prestigieuze tentoonstelling. Maar ondanks deze opsteker kreeg het doek nauwelijks aandacht, volgens Bazille zelf omdat het schilderij “de slechtst mogelijke plek kreeg toebedeeld”.

Bazille wilde daarom een herkansing. Het jaar erna begon hij aan een ambitieus vierkant schilderij van een groep zwemmende jongemannen. Deze keer waren de mannen niet helemaal naakt, om de jury niet weer tegen zich in het harnas te jagen, maar gekleed in zwembroeken. Om zijn kwaliteit te tonen, gaf Bazille de geportretteerde mannen verschillende bezigheden: worstelen, zwemmen of zonnebaden. De lichamen op het schilderij van Bazille zijn van verschillende kanten en in verschillende mate van inspanning afgebeeld.

Invloed van Courbet

De meeste personen op het schilderij staan in de schaduw, alleen de worstelaars op de achtergrond vangen de volle zon. Bazille liet zich voor de worstelaars inspireren door een schilderij van Gustave Courbet. In 1853 schilderde Courbet een worstelwedstrijd in de openlucht. Al zijn de mannen in het schilderij van Bazille beduidend minder gespierd dan op het doek van Courbet.

Het was niet de eerste keer dat Bazille een werk van Courbet als voorbeeld nam. Ook voor ‘La Toilette’, dat hij ongeveer gelijktijdig maakte met het zomertafereel, lijkt hij een schilderij van Courbet te hebben gebruikt. Op het schilderij is te zien hoe een zwarte bediende een rijke dame droogt en aankleedt na het nemen van een bad. De compositie van het schilderij baseerde hij op ‘het Aankleden van de dode vrouw’ van Courbet.

**Gustave Courbet –** de Worstelaars
**Frédéric Bazille –** la Toilette
**Gustave Courbet –** het Aankleden van de Dode Vrouw

Zomertafereel

Het zomertafereel betekende de definitieve doorbraak van Frédéric Bazille op de salon. Trots schreef hij erover aan zijn ouders: “Ik ben erg blij met mijn inzending; mijn schilderij hangt op een zeer goede plek, iedereen ziet het en heeft het erover. Veel mensen zeggen er meer slechte dan goede dingen over, maar ik ben eindelijk onderdeel van het gesprek. Vanaf nu zal alles wat ik voortaan exposeer, nauwlettend worden gevolgd.” Veel tijd kreeg Bazille niet om van zijn succes te genieten, want later in hetzelfde jaar brak de Frans-Pruissiche oorlog uit. Bazille meldde zich aan als soldaat en kwam na twee maanden om het leven op slechts 28-jarige leeftijd.

Homoseksueel

Het schilderij zorgde bovendien voor speculaties dat Bazille homoseksueel zou zijn. Bazille was niet getrouwd, maar had wel intieme vriendschappen met mannen. Hiernaar gevraagd, zei hij dat “een vroege liefdesbreuk met een vrouw” hem van verdere relaties weerhield. Zijn beste vriend was Edmond Maître, een dandy net als Bazille zelf. We zien hem zitten aan de piano op het schilderij dat Bazille van zijn atelier maakte. De oplettende kijker ziet ook het schilderij van de naakte visser aan de muur.

Bazille schilderde ook een portret van Edmond Maître, maar of de relatie verder ging dan vriendschap is nooit bewezen. Wel bleef Maître nog jarenlang aanwezig in het werk van andere kunstenaars: na Bazille’s dood dook hij op in schilderijen van Pierre-Auguste Renoir, Édouard Manet en Henri Fantin-Latour.