Wie was de mysterieuze Afrikaanse koning die model stond voor de beroemde schilderijen van de Drie Koningen van Peter Paul Rubens? Ontdek het verrassende verhaal van Mulay Ahmad, wiens portret via een wonderbaarlijke route van het slagveld in Tunis tot in de collectie van Hermann Göring belandde.
In 1535 behaalde Keizer Karel V een van zijn belangrijkste militaire overwinningen. Hij veroverde Tunis, de hoofdstad van het huidige Tunesië, op het Ottomaanse rijk en voorkwam hiermee dat hun invloed in het Middellandse Zeegebied groeide.
De Verovering van Tunis
In de 16e eeuw waren er nog geen fotografen of oorlogsverslaggevers om de militaire successen te vastleggen. Keizer Karel V had daarom een kunstenaar uitgenodigd om met zijn vloot mee te reizen. De Vlaming Jan Vermeyen kreeg de eer om de slag om Tunis te tekenen en schilderen. Bij terugkomst in Vlaanderen bestelde Maria van Hongarije, de zus van Keizer Karel, meteen een serie van twaalf wandtapijten bij Vermeyen over de oorlog.
De schetsen van Vermeyen zijn tegenwoordig een hoogtepunt van het Kunsthistorisch Museum in Wenen. De wandtapijten zelf, die tussen 1548 en 1554 werden geweven in Brussel, behoren tot de meest ambitieuze tapijtprojecten uit de Renaissance. Ze tonen gedetailleerde weergaven van de veldtocht en waren bedoeld om Karels macht en strategie te verheerlijken. De tapijten bevinden zich nu in het Palacio Real in Madrid.
Peter Paul Rubens – Portret van Mulay Ahmad
Koning Mulay Ahmad
Tijdens zijn verblijf in Tunesië schilderde Vermeyen ook de Tunesische koning Mulay Ahmad. Het schilderij is helaas verloren gegaan, maar dankzij een prent weten we nog hoe het eruit heeft gezien. Ahmad draagt een wijd gewaad met een tulband over zijn hoofd. Hij kijkt weg van de toeschouwer naar de rand van het doek. Zijn positie als machthebber benadrukt Vermeyen met een rijkversierde dolk aan een band om zijn lichaam. Achter hem zijn de ruïnes zichtbaar van een Romeins aquaduct.
Rond 1609, gefascineerd door de exotische voorstelling, kopieerde Peter Paul Rubens de prent van Vermeyen. Rubens had een fascinatie voor andere culturen. In zijn oeuvre zijn verschillende schilderijen met zwarte of oriëntaalse figuren te vinden. Voor het schilderij van Mulay Ahmad volgde hij de prent vrij letterlijk. Rubens schilderde Ahmad in spiegelbeeld ten opzichte van de prent. Ook Vermeyens origineel zal zo zijn geweest, omdat bij het drukken van een prent het beeld gespiegeld raakt. Dit suggereert dat Rubens zich niet baseerde op de prent, maar dat hij toegang had tot het oorspronkelijke schilderij.
Peter Paul Rubens – Drie Koningen
Drie Koningen
Peter Paul Rubens behield het schilderij van Mulay Ahmad zijn leven lang bij zich. Het diende als voorbeeld bij het schilderen van de Drie Koningen. Volgens apocriefe bronnen kwamen de Drie Koningen uit Afrika, Azië en Europa om Jezus eer te bewijzen. Het is een symbool dat Jezus en de katholieke kerk over de hele wereld gevolgd worden. Kunstenaars schilderden daarom vaak koningen met verschillende huidskleuren, maar veel voorbeelden hadden ze niet. Zwarte mannen waren in het 17e-eeuwse Antwerpen nauwelijks te vinden.
Op verschillende schilderijen van de Drie Koningen zien we Mulay Ahmad daarom terug als de Ethiopische koning Balthasar. Het is verrassend hoe letterlijk Rubens het portret naschilderde. Op alle schilderijen zien we zijn vooraanzicht. Maar hij kijkt je nergens recht aan. Net als op de oorspronkelijke prent kijkt hij weg van de toeschouwer.
Familie Plantin-Moretus
In de 16e en 17e eeuw was de ‘Officina Plantiniana’ de grootste uitgeverij van heel Europa. Het familiebedrijf was opgericht door Christophe Plantin en voortgezet door zijn schoonzoon Jan Moretus. In het logo van de uitgeverij prijkt de ster van Bethlehem. Jan Moretus noemde drie van zijn zoons zelfs naar de Drie Koningen: Gaspar, Melchior en Balthasar. Deze Balthasar Moretus gaf Peter Paul Rubens rond 1630 de opdracht voor drie portretten van de Drie Koningen. Balthasar was hoofd van de uitgeverij geworden en zag in de portretten een eerbetoon aan zijn vader.
In 1781 verkocht de familie Plantin-Moretus de Drie Koningen van Peter Paul Rubens. Hierdoor raakten de doeken van elkaar gescheiden. De oude koning Gaspar is nu te zien in het Museo de Arte de Ponce in Puerto Rico en Melchior hangt tegenwoordig in de National Gallery of Art in Washington. Via een wonderbaarlijke omweg langs verschillende privé-collecties, waaronder die van nazi-kopstuk Hermann Göring, is Balthasar opnieuw terechtgekomen bij Plantin-Moretus. Wie het doek in het Plantin-Moretus Museum in Antwerpen gaat bekijken, ziet opnieuw de beeltenis van koning Mulay Ahmad. Want ook voor deze Balthasar gebruikte Rubens zijn favoriete voorbeeld.
Meer artikelen lezen?
Lees ook onze andere kunstverhalen:
