René Magritte schilderde een zoenend koppel. Maar het is geen gewone kus. De man en de vrouw hebben een witte doek om hun hoofd. Is dit het ultieme liefdesportret over vertrouwen en verbinding? Of zit er een schaduwkant aan dit schilderij?
De kus is een beroemd thema in de beeldende kunst: Rodin, Klimt, Brancusi, Hayez en vele anderen waagden zich aan een kus-kunstwerk. Vaak gaat het om sensuele schilderijen met innige omhelzingen. In Magritte’s kus kunnen de geliefden elkaar niet zien. Hij slaagt er zo in om een onzichtbare kant van echte liefde te laten zien: veiligheid, vertrouwen en verbinding. Een liefde waarin uiterlijk vertoon niet uitmaakt.
de Liefde
René Magritte trouwde in 1922 met zijn jeugdliefde Georgette. Hij leerde Georgette kennen toen hij 15 jaar oud was. Het was liefde op het eerste gezicht. Maar tijdens de Eerste Wereldoorlog verloren ze elkaar uit het oog. Toen ze elkaar in 1920 weer ontmoetten in de botanische tuin in Brussel was Magritte meteen weer verliefd. Nu zou hij haar niet meer verliezen, het koppel trouwde op 28 juni 1922 in de Sint-Mariakerk van Schaarbeek.
Zijn relatie met Georgette was op een hoogtepunt toen René Magritte in 1928 de Geliefden schilderde. Ze waren gelukkig en hadden veel voor elkaar over. René Magritte maakte zelfs ruzie met surrealisme-voorman André Breton omdat Georgette weigerde een kruisje om haar nek af te doen. Magritte steunde haar door dik en dun. Zou Magritte in het schilderij de Geliefden daarom zichzelf hebben geschilderd? De man heeft duidelijk een pak aan, zoals Magritte zelf ook altijd droeg.
Vier schilderijen
Magritte schilderde in 1928 vier schilderijen van geliefden. Twee werken waarin het koppel doeken om het hoofd heeft en twee werken waarin de man geen lichaam lijkt te hebben. Hoewel de werken dus verschillend zijn, benadrukken alle vier de schilderijen de geestelijke liefde. Het gaat om diepere band van geliefden waarin lichamelijke aantrekking geen rol speelt.
Op de achtergrond van de schilderijen is vaak een desolaat landschap te zien. Alsof de geliefden alleen zijn, niet in contact met de rest van de wereld. Deze isolatie versterkt het gevoel hun onderlinge verbondenheid, waarin voor buitenstaanders geen plek is.
Dromen van een eenzame wandelaar waarin een lijk te zien is naast een rivier met een brug, de Verkrachting waarin het gezicht van de vrouw niet meer zichtbaar is en de Ontdekking van het Leven waarin mogelijk zijn moeder levend en na haar dood zijn afgebeeld.
de Dood
Toch zit er ook een donkere kant aan de Geliefden van Magritte. Vlak voordat hij Georgette leerde kennen, had zijn moeder zelfmoord gepleegd. Op 24 februari 1912 gooide ze zich van een brug in de rivier de Sambre bij Châtelet. Toen Magrrite’s moeder werd gevonden, bedekte haar witte jurk haar gezicht. Het was een aangrijpend beeld dat veel indruk maakte op de jonge Magritte.
Tussen 1927-1928 schilderde Magritte mensen met een doek over hun gezicht, waaronder de Geliefden. Veel kunsthistorici zien in de de schilderijen een verwijzing naar de dood van zijn moeder. Magritte heeft deze lezing zelf altijd tegengesproken. Hij hield er niet van als mensen zijn persoonlijke leven gebruikten om zijn werk te interpreteren. Toch is de thematiek van de witte doeken om het hoofd, vrijwel niet los te zien van de gebeurtenis die Magritte zo heeft aangegrepen.
Meer artikelen lezen?
Lees ook onze andere artikelen waarin we bijzondere kunstwerken onder de loep nemen:
Dag Jeroen, erg leuk om te lezen. Zo’n specifiek onderwerp bij een kunstenaar uitgelicht mag je van mij wel vaker doen. Zo was ik niet bekend met het feit dat hij rond dit onderwerp meer schilderijen had gemaakt. Voor de ‘betekenis’ van zo’n menselijke daad lijkt het vanzelfsprekend om naar een biografische ervaring uit te wijken maar Magritte vond het niet juist als je zijn kunst zo verklaarde. Maar dat geldt natuurlijk voor de meeste kunstwerken. Ik zou zeggen dat een biografische verband nooit onzinnig is maar beslist niet alles verklaren kan. De diepte van de liefde tussen twee mensen is toch alleen de betrokkenen zelf bekend. Wij kunnen het slechts vermoeden bijvoorbeeld doordat zij elkaar kussen. Is dat wellicht ook de reden dat de hoofden omwikkeld zijn? Of maken de omzwachtelde hoofden het de kijkers gemakkelijker om hun eigen hoofd en dat van een geliefde erin te zien? En dan de paradox: juist deze onmogelijke kus maakt haar meer zichtbaar dan als zij open en bloot getoond wordt.