Jean-Baptiste Greuze schilderde het dagelijks leven. Zijn speelse portretten waren geliefd bij het volk, maar de Franse academie moest niets van hem hebben. Greuze ging in protest door ruim 30 jaar niet te exposeren op de salon. Hij organiseerde zijn eigen tentoonstellingen in het Louvre.
In 1769 leverde Jean-Baptiste Greuze zijn meesterproef in bij de Franse Academie van Schone Kunsten in Parijs. Het was een statig schilderij waarin keizer Septimus Severus vanuit zijn bed zijn zoon Caracalla verwijt dat hij hem wil vermoorden. Het was een atypisch schilderij voor Greuze. Normaal schilderde hij portretten en taferelen uit het dagelijks leven, waarmee hij veel succes oogste op de jaarlijkse salon. Maar met zijn meesterproef wilde hij aantonen dat hij ook een bekwaam historieschilder was.
De Franse Academie
Ondanks Greuzes beroemdheid werd er door de Franse academie op hem neergekeken. In de 18e eeuw was er een strikte rangschikking in de kunst. Het ging niet om de kwaliteit van de kunstenaar, maar om de onderwerpen die hij schilderde. Onderaan stonden de landschappen en genrekunst, daarboven portretten, maar ver boven alles verheven waren de historieschilders. Kunstenaars als Jacques-Louis David en Dominique Ingres hadden hierdoor het meeste aanzien. Als genreschilder zou Greuze in de laagste rang van de academie toetreden. Hij besloot daarom een historisch tafereel in te dienen als meesterproef, zodat hij een hogere rang binnen de academie zou krijgen, passend bij zijn statuur.
Bij de presentatie van het schilderij was de kritiek niet mals. Het schilderij was te klein, de historische betekenis van het onderwerp te gering en personen waren zwak geschilderd. Greuze werd toegelaten tot de academie, maar alsnog in de laagste rang geplaatst. Het was een beschamend moment voor Greuze. Hij was een gearriveerde kunstenaar, maar kreeg van de academie geen waardering voor zijn werk.
Dagelijks leven
Vijftien jaar eerder was Greuze doorgebroken op de jaarlijkse salon met een schilderij van een vader, die zijn kinderen de Bijbel voorleest. Het is een arm gezin. De jongste zoon speelt met een hondje. Maar de andere kinderen hebben ontzag voor hun vader en zitten aandachtig te luisteren. Met zijn schilderijen over het dagelijks leven grijpt Greuze terug op de Nederlandse genrekunst van de 17e eeuw. Zijn portret van gitarist doet denken aan de Luitspelers van Jan Steen. De wasvrouw uit 1770 kijkt ons uitdagend aan. Ze heeft blosjes op de wangen en laat haar enkel onder de jurk uitkomen. Zou deze jonge dame op een avontuurtje uit zijn? Het is deze speelse dubbelzinnigheid waaraan de schilderijen van Greuze hun charme ontlenen.
In 1757 had Greuze veel succes met het schilderij “de Gebroken Eieren” over een meisje dat haar maagdelijkheid verloor. De blonde jongen op de voorgrond betrekt de kijker in het tafereel. Met een servet klemt de jongen de schaal van een gebroken ei vast, waarvan de inhoud op de grond druppelt. Maar het is de woedende blik van de vrouw rechts, die de misstap van de man en het jonge meisje aan de kaak stelt. Waarschijnlijk is hij de schuldige, waardoor het meisje haar maagdelijkheid heeft verloren.
Eigen tentoonstelling
De jaarlijkse salon werd georganiseerd door Académie royale de peinture et de sculpture. Nadat de academie Greuze alleen als laaggeplaatste schilder erkende, weigerde hij zijn schilderijen nog tentoon te stellen op de salon. Na zijn succesvolle schilderijen op de salon kreeg Greuze zelfs internationale bekendheid. Hij had daarom de salon niet meer nodig om opdrachten binnen te halen. Bovendien besloot hij zijn eigen tentoonstellingen te organiseren in het Louvre, tegelijkertijd met de salon. Hierdoor kon het grote publiek nog steeds zijn nieuwste werken zien, zonder dat hij last had van de bemoeienis van de Franse academie.
Hoewel hij hoog aangeschreven stond, was zijn stijl ondertussen uit de mode geraakt. Lange tijd produceerde Greuze en zijn atelier vooral tronies, die commercieel rendabel waren. Pas na de Franse revolutie, toen de academie niet betrokken was bij selectie van de werken, keerde Greuze terug op de officiële salon. Enkele jaren na zijn terugkeer op de salon, overleed hij op 4 maart 1805. Van zijn rijkdom en faam was toen weinig meer over.
Meer artikelen lezen?
Lees ook onze andere artikelen waarin we bijzondere kunstwerken onder de loep nemen: